Το ΤΑΝΕΟ, οι δήθεν επενδύσεις σε καινοτομία και τα ξεχασμένα 90 εκατ. στο Λονδίνο

Την ίδια στιγμή που το ΤΑΝΕΟ αδυνατεί να επενδύσει επί 15 χρόνια τα περίπου 150.000.000 ευρώ με τα οποία προικοδοτήθηκε στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας και ενώ η κυβέρνηση δυσκολεύεται να βρει πέντε – έξι πρόσωπα ώστε να ανανεώσει την επενδυτική επιτροπή, το Ταμείο αναμένεται να αναλάβει ευρύτερο ρόλο στη στήριξη της καινοτομίας στην Ελλάδα! Με βάση το σχέδιο που προωθεί η κυβέρνηση, το ΤΑΝΕΟ θα δραστηριοποιηθεί ως «fund of funds» στον τομέα του επιχειρηματικού κεφαλαίου (venture capital). Είτε θα συμμετέχει σε επενδυτικές εταιρείες, από την Ελλάδα και το εξωτερικό, είτε θα τοποθετείται άμεσα σε καινοτόμες επιχειρήσεις. Το σημερινό μοντέλο και η σημερινή στελέχωση, που οδήγησαν στην απαξίωση του ταμείου, χρειάζεται να αλλάξει, λένε στην αγορά.
Από την εποχή που οι Ακης Τσοχατζόπουλος και Γιάννος Παπαντωνίου ανακοίνωναν, ως υπουργοί της κυβέρνησης Κ. Σημίτη, πως μέσω του Ταμείου Ανάπτυξης Νέας Οικονομίας (ΤΑΝΕΟ) η Ελλάδα θα μετατραπεί σε Silicon Valley των Βαλκανίων έχουν περάσει σχεδόν 15 χρόνια. Σε μια εποχή που η αγορά αναζητεί ρευστότητα και που η κυβέρνηση αναζητεί πόρους για «ταμείο ανάπτυξης» κλπ. η σημερινή διοίκηση του ΤΑΝΕΟ (και η προηγούμενη) έχουν «παρκάρει» περί τα 90.000.000 ευρώ σε τράπεζα του Λονδίνου! Τα κεφάλαια τα οποία θα έπρεπε να έχουν επενδυθεί την τελευταία 15ετία για τη στήριξη νέων ή μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχουν τοποθετηθεί μέσω της Deutsche Bank με απόδοση που σύμφωνα με πληροφορίες δεν ξεπερνά το 1,5%.
Στην αγορά θυμούνται πως ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΤΑΝΕΟ (μετά την αποχώρηση του Ν. Χαριτάκη από τη θέση του αντιπροέδρου και διευθύνοντος συμβούλου) Ανδρέας Ζομπανάκης ήταν στο παρελθόν ανώτερο στέλεχος της Deutsche Bank. Αρνητικά σχολιάζεται από την αγορά και το γεγονός πως ο κ. Ζομπανάκης, όσο και ένα ακόμα μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΤΑΝΕΟ, ο Μάρκος Κομονδούρος, είναι συνιδρυτές της επενδυτικής εταιρείας συμβούλων Vector Partners. «Πρόκειται για εμφανή σύγκρουση συμφερόντων» επισημαίνουν όσοι προσπαθούν να καταλάβουν πως οι υπουργοί Ανάπτυξης Κ. Χατζηδάκης και Οικονομικών Γ. Στουρνάρας επέλεξαν ως αντικαταστάτη του κ. Χαριτάκη τον Ανδρέα Ζομπανάκη. Από την ιστοσελίδα της Vector διαπιστώνουμε πως και τα δύο μέλη του Δ.Σ. του ΤΑΝΕΟ παραμένουν στο δυναμικό της. Σε άλλη εταιρεία συμβούλων (Monte Nero Capital) παρέχει τις υπηρεσίες του άλλο μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΤΑΝΕΟ, ο καθηγητής Παναγιώτης Αλεξάκης, πρώην πρόεδρος του Χρηματιστηρίου Αθηνών.
Τα 90.000.000 ευρώ βρίσκονται στο Λονδίνο γιατί το ΤΑΝΕΟ έχει δεσμεύσει τα συγκεκριμένα κεφάλαια για συμμετοχή σε 11 επενδυτικά κεφάλαια. Πρόκειται για τα λεγόμενα ΑΚΕΣ (Αμοιβαία Κεφάλαια Επιχειρηματικών Συμμετοχών) τα οποία ιδρύθηκαν μεταξύ 2003 και 2008 αλλά έχουν πραγματοποιήσει πολύ λιγότερες επενδύσεις από τις αναμενόμενες. Με βάση τις συμφωνίες ίδρυσης των ΑΚΕΣ το ΤΑΝΕΟ θα επένδυσε σταδιακά 140.000.000 ευρώ. Μέχρι στιγμής έχει επενδύσει περίπου 55.000.000 ευρώ, ενώ τα υπόλοιπα έχουν ξεχαστεί στα συρτάρια της Deutsche Bank.
Οπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς επιχειρηματικών συμμετοχών στο ΤΑΝΕΟ έπρεπε να επαναδιαπραγματευτούν με τις διοικήσεις των 11 ΑΚΕΣ ώστε να αποδεσμευτούν τα κεφάλαια από τη στιγμή που οι τελευταίες δεν επενδύουν. Ομως, μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει κανένας σοβαρός απολογισμός των δράσεων που χρηματοδότησε μέχρι σήμερα το Ταμείο, ενώ εκκρεμεί ο σχεδιασμός του νέου ΕΣΠΑ ώστε να αποφασιστεί ποιο ρόλο θα έχει (αν έχει) το ΤΑΝΕΟ στο νέο σύστημα ενίσχυσης της καινοτομίας. Γι’ αυτό και τα χρήματα πήγαν στο Λονδίνο, σε μια ασφαλή αλλά χαμηλής απόδοσης επένδυσης!
Στην αγορά επισημαίνουν πως πρέπει να εξεταστεί ποιο ποσοστό των κεφαλαίων που δαπανήθηκαν είναι επενδύσεις σε καινοτόμες ή μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ποιο ποσοστό ξοδεύτηκε για τις αμοιβές διαχείρισης των 11 ΑΚΕΣ οι οποίες κατά πληροφορίες ανέρχονται στο 2,5% επί των δεσμευμένων κεφαλαίων ετησίως.
Ενδεικτικό του τρόπου λειτουργίας του ΤΑΝΕΟ είναι οι παρωχημένες πληροφορίες που παρέχονται για τα μέλη της επενδυτικής επιτροπής στην οποία πρόεδρος είναι ο έμπειρος τραπεζίτης Ιάκωβος Γεωργάνας, ο οποίος διανύει την 9η δεκαετία της ζωής τους (ζωή νάχει). Αναφέρεται ότι στην επενδυτική επιτροπή είναι ο Γιάννης Πεχλιβανίδης με την ιδιότητα του αναπληρωτή διευθύνοντα συμβούλου της Τράπεζας Κύπρου την οποία δεν έχει πια (έχει φτιάξει εταιρεία συμβούλων). Επίδης, αναφέρεται ότι μέλος της επενδυτικής επιτροπής είναι ο Νικος Καραμούζης ως αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Eurobank, από την οποία όμως έχει αποχωρήσει (τώρα βρίσκεται στον όμιλο της Τράπεζας Πειραιώς, στην Γενική Τράπεζα).

Επενδυτικές εταιρείες εν υπνώσει και κραυγαλέες αστοχίες

Είναι αναμενόμενη η αποτυχία κάποιων εκ των επενδύσεων που πραγματοποιούν οι εταιρείες επιχειρηματικών συμμετοχών. Ομως μεταξύ των τοποθετήσεων στις οποίες προχώρησαν τα τελευταία χρόνια οι 11 εταιρείες στις οποίες συμμετέχει το ΤΑΝΕΟ περιλαμβάνονται και κραυγαλέα παραδείγματα. Για παράδειγμα το Zaitech Fund που διαχειρίζεται η Attica Ventures της Τράπεζας Αττικής επένδυσε σε αλυσίδα internet cafe (e-Global) η οποία χρεοκόπησε λίγους μήνες μετά καθώς και σε φωτοβολταϊκά πάρκα (!) που έχουν πληγεί βάναυσα από την κρίση ρευστότητας στην αγορά ενέργειας (UPDATE: Η Attica Ventures πρόλαβε και βγήκε από τις εταιρείες φωτοβολταϊκών με απόδοση 70%). Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις, όπως το AIMS Fund (κεφάλαια περί τα 40.000.000 ευρώ με τα 20.000.000 να προέρχονται από το ΤΑΝΕΟ) καταγράφονται μόνο δύο επενδύσεις, η μία από τις οποίες πάλι στα φωτοβολταϊκά! Η Oxygen Capital Management που είχε δημιουργηθεί μαζί με τον όμιλο Ρέστη αναφέρει μόνο μία επένδυση (Lead Generation) παρά τα 15.000.000 που δέσμευσε το ΤΑΝΕΟ από το 2008. Καμία επένδυση δεν αναφέρεται για το «TANEO FG RES FUND» που δημιουργήθηκε το 2008 με κεφάλαια των ομίλων Ρέστη και Φειδάκη και το ΤΑΝΕΟ να δεσμεύει 12.000.000 ευρώ.
Ρεπορτάζ του Χρήστου Ιωάννου και της αφεντιάς μου που δημοσιεύθηκε στην «κυριακάτικη δημοκρατία»

 

Jeremie Funds: Επενδύσεις με το σταγονόμετρο – Που έχουν τοποθετηθεί οι 4 επενδυτές

Με το σταγονόμετρο πέφτουν στην ελληνική αγορά τεχνολογίας τα περίπου 70.000.000 ευρώ μέσω των τεσσάρων επενδυτικών οχημάτων (funds) που έχουν δημιουργηθεί κυρίως με κονδύλια του ΕΣΠΑ (70%) μέσω του προγράμματος Jeremie. Οι διαχειριστές των funds, που μίλησαν στην «κυριακάτικη δημοκρατία», υποστηρίζουν πως «δεν πρόκειται για αγώνα ταχύτητας», παρά το γεγονός πως έχουν διατεθεί για την ενίσχυση νέων επιχειρηματιών μόλις 10.000.000 ευρώ μέσω περίπου 25 επενδύσεων. Τα τέσσερα funds έχουν περιθώριο μέχρι το τέλος του 2015 για να επενδύσουν τα κεφάλαιά τους, με τους διαχειριστές να παραδέχονται πως ενώ στον τομέα της τεχνολογίας οι νέοι επιχειρηματίες έχουν περισσότερες ευκαιρίες χρηματοδότησης, κυρίως μέσω των Jeremie Funds, δεν ισχύει το ίδιο σε άλλους κλάδους.
Ο Λουκάς Πηλίτσης, διευθύνων σύμβουλος της Piraeus Equity Advisors, του επενδυτικού βραχίονα της Τράπεζας Πειραιώς στον τομέα των Επιχειρηματικών Κεφαλαίων Συμμετοχών (Venture Capital και Private Equity funds), υποστηρίζει πως μπορεί ο αριθμός των επενδύσεων να είναι περιορισμένος, αλλά είναι πλέον ευκολότερη η άντληση κεφαλαίων από νέους επιχειρηματίες στο χώρο της τεχνολογίας. Σύμφωνα με τον κ. Πηλίτση, το PJ Tech Catalyst Fund που δημιουργήθηκε μέσω του Jeremie και βρίσκεται υπό τη διαχείριση της Piraeus Equity Advisors έχει συνολικά κεφάλαια 15.000.000 ευρώ και μέχρι σήμερα έχει επενδύσει σε επτά επιχειρήσεις περί τα 2.000.000 ευρώ, ενώ σύντομα θα ανακοινώσει άλλες τρεις. Ταυτόχρονα ετοιμάζεται να τοποθετήσει πρόσθετα κεφάλαια («δεύτερος γύρος» επένδυσης) σε τρεις από τις εταιρείες που συμμετέχει.
«Το μοντέλο με τα Jeremie Funds στον τομέα της τεχνολογίας πληροφορικής και τηλεπικοινωνιών (ICT) πρέπει να εφαρμοστεί και σε άλλους τομείς της αγοράς» λέει ο κ. Πηλίτσης και αναφέρεται στα παραδείγματα των ενεργειακών τεχνολογιών, της βιοτεχνολογίας, ειδικών κατηγοριών τροφίμων, κλπ, στα οποία έχει επενδύσει η Piraeus Equity Advisors μέσω άλλων «οχημάτων». Η εταιρεία διαχειρίζεται σειρά funds (Piraeus-TANEO Capital Fund, Piraeus Clean Energy LP, κλπ), το συνολικό ύψος των οποίων προσεγγίζει τα 100.000.000 ευρώ. Μέσω του PJ Tech Catalyst Fund η θυγατρική του ομίλου Πειραιώς έχει επενδύσει στις εταιρείες i-kiosk, Pinatta (από κοινού με το Odyssey Jeremie Partners), Radiojar, Offerial, Captainwise, Pollfish και ParkAround.
«Η συγκυρία της διεθνοποίησης της καινοτομίας λόγω της επανάστασης του Internet προσφέρει μια χρυσή ευκαιρία ανάπτυξης διεθνώς ανταγωνιστικών εταιριών με αφετηρία την Ελλάδα και εργαλείο αξιοποίησης αυτής της ευκαιρίας είναι η πρωτοβουλία Jeremie» λέει ο Σπύρος Τραχάνης ένας εκ των δύο διαχειριστών του Odyssey Jeremie Partners. Ο ίδιος επισημαίνει πως «δεδομένης τόσο της έλλειψης ιστορικού επιτυχίας αλλά και της βαθιάς οικονομικής κρίσης, αν δεν υπήρχε το Jeremie, δεν θα ήταν δύνατη η προσέλκυση επαρκών ιδιωτικών κεφαλαίων και πιθανότατα δεν θα υπήρχε η δυναμική των δεκάδων εταιριών που αξιοποιούν τα κεφάλαια αυτά». Κατά τον κ. Τραχάνη, «η μεγάλη καινοτομία της πρωτοβουλίας Jeremie είναι η χρήση των κεφαλαίων για επένδυση παρά για επιδότηση. Το Jeremie Holding Fund συμπεριφέρεται ως άλλος ένας επενδυτής στο κεφάλαιο μας και έχει τα δικαιώματα που αντιστοιχούν στην επένδυσή του».
Η Odyssey Jeremie Partners έχει μέχρι σήμερα επενδύσει σε τέσσερις εταιρίες, την Econais (Πάτρα, 1.100.000 ευρώ), Swapdom (Θεσσαλονίκη, 1.500.000 ευρώ), Pinnatta (Αθήνα, 1.500.000 δολάρια) και Locish (Αθήνα, 820.000 δολλάρια). Τα ποσά που αναφέρονται είναι τα συνολικά ποσά που επενδύθηκαν ή δεσμεύθηκαν για κάθε εταιρία στα πλαίσια του συγκεκριμένου χρηματοδοτικού γύρου και όχι η συμμετοχή της Odyssey.
«Δεν θεωρώ πως έχουμε πραγματοποιήσει ελάχιστες επενδύσεις επειδή δεν πρόκειται για αγώνα ταχύτητας» απαντά ο Παντελής Παπαγεωργίου, ένας εκ των τριών διαχειριστών του Elikonos Jeremie Sicar, που διαχειρίζεται κεφάλαια περί τα 17.000.000 ευρώ. Στην επίσημη ιστοσελίδα του fund αναφέρεται μόνο η επένδυση στην εταιρεία Olive Media που διαχειρίζεται ειδησεογραφική ιστοσελίδα και περιοδικά, αλλά ο κ. Παπαγεωργίου τονίζει πως έχουν επενδυθεί περί τα 3.500.000 – 4.000.000 ευρώ σε τρεις επιχειρήσεις. Η δεύτερη εταιρεία, η Raymetrics, ασχολείται με συστήματα καταμέτρησης συνθηκών στην ατμόσφαιρα και λειτουργεί από το 2002, ενώ η τρίτη θα ανακοινωθεί σύντομα, όπως επισημαίνει.

Ο Π. Παπαγεωργίου λέει πως μέχρι σήμερα «έχουμε εξετάσει περισσότερες από 100 επιχειρηματικές ιδέες» και θεωρεί πως το fund θα έχει καταφέρει να διαθέσει το σύνολο των κεφαλαίων του (εξαιρουμένων όσων τοποθετηθούν για δεύτερο γύρο χρηματοδότησης) μέχρι το τέλος του 2015, όπως ορίζουν οι κανονισμοί του Jeremie.
Οκτώ επενδύσεις έχει κάνει μέχρι σήμερα το Jeremie Openfund λέει στην «κυριακάτικη δημοκρατία» ο Γιώργος Τζιραλής, εκ των ιδρυτών και εταίρος (partner) του Openfund. Πρόκειται για τις Incrediblue, Workable, Locish, Dopios, Longaccess, Total Eclipse, The Singularity Lab, Discoveroom με το συνολικό ποσό της επένδυσης να φτάνει τα 2.500.000 ευρώ. Τα συνολικά κεφάλαια του Jeremie Openfund ανέρχονται σε 11.700.000 ευρώ. Σύμφωνα με τον κ. Τζιραλή, σύντομα θα ανακοινωθούν νέες επενδύσεις, ενώ σε τρεις από τις επιχειρήσεις που ήδη συμμετέχει το Jeremie Openfund θα υπάρξει νέος γύρος χρηματοδότησης. Οσο για το αν το συγκεκριμένο μοντέλο χρηματοδότησης είναι επιτυχημένο δηλώνει πως «υπάρχει σαφώς αυξημένη διαθεσιμότητα αρχικών κεφαλαίων για νέους επιχειρηματίες (early stage venture capital), εξαιτίας του Jeremie και άλλων παραγόντων», αλλά «οποιοσδήποτε περαιτέρω χαρακτηρισμός είναι μάλλον πρώιμος».
Πρόσφατα έγινε γνωστό πως η θερμοκοιτίδα Metavallon (η οποία υποστηρίζεται μεταξύ άλλων και από το Ιδρυμα Στ. Νιάρχου) θα συνεργαστεί με την Odyssey Venture Partners. Σκοπός αυτής της συνεργασίας είναι η περαιτέρω ουσιαστική ενδυνάμωση των νέων εταιρειών που εντάσσονται σε πρόγραμμα της θερμοκοιτίδας. Πιο συγκεκριμένα, «η εν λόγω χρηματοδότηση αφορά σε επένδυση ύψους 25.000 ευρώ από την Odyssey Venture Partners προς τις νέες εταιρείες αλλά και την παροχή επιπλέον 15.000 ευρώ σε αυτά για χρήση υπηρεσιών που θα τις βοηθήσουν να αναπτυχθούν ταχύτατα».
Ο Λ. Πηλίτσης της Piraeus Equity Advisors επισημαίνει την αντίστοιχη συνεργασία της εταιρείας με το iqbility, την αντίστοιχη θερμοκοιτίδα του ομίλου Quest Συμμετοχών. Οπως λέει, έτσι οι νέοι επιχειρηματίες δεν παίρνουν μόνο συμβουλές από έμπειρους «μέντορες», αλλά και κεφάλαια για να αναπτύξουν τις επιχειρήσεις τους. Ο ίδιος προσθέτει και ένα άλλο στοίχημα που αντιμετωπίζουν οι διαχειριστές των τεσσάρων funds. Με βάση του κανόνες του Jeremie πρέπει να βρουν και να επενδύσουν σε εταιρείες της ελληνικής περιφέρειας και όχι μόνο στην Αθήνα ή στην Θεσσαλονίκη. Κάποιοι το έχουν ήδη καταφέρει καθώς στον κατάλογο με τις μέχρι σήμερα επενδύσεις εντοπίζονται εταιρείες π.χ. από την Πάτρα και τον Βόλο. Ομως ο αριθμός είναι μικρός και τους επόμενους μήνες θα χρειαστεί σοβαρή προσπάθεια ώστε να εντοπιστούν καινοτόμοι επιχειρηματίες εκτός των δύο μεγάλων αστικών κέντρων.

Δημοσιεύθηκε στην «κυριακάτικη δημοκρατία»

Η φάμπρικα με τα κρατικά κονδύλια για την «καινοτομία» και «επιχειρηματικότητα»

Μια νέα βιομηχανία μεσαζόντων, αετονύχηδων και αεριτζήδων δημιουργείται μέσω των τεράστιων κοινοτικών κονδυλίων που δαπανώνται για την ενίσχυση της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας στη χώρα μας. Εξαιτίας του πρόχειρου σχεδιασμού, του πελατειακού κράτους, της ανάγκης για απορρόφηση κοινοτικών πόρων και της δράσης τρωκτικών σε τμήματα του κρατικού μηχανισμού όπως η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ακυρώνεται η σοβαρή προσπάθεια που καταβάλλεται από πολλούς ανθρώπους για χρηματοδότηση νέων επιχειρηματιών που αναπτύσσουν προϊόντα ή υπηρεσίες για τη διεθνή αγορά.
Είναι κοινό μυστικό σε στελέχη που ασχολούνται με την υπόθεση πως από τα περίπου 100.000.000 ευρώ κρατικού χρήματος που θα δαπανηθεί στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ για την «καινοτομία και την επιχειρηματικότητα» λιγότερο από το 20% θα φτάσει στους νέους επιχειρηματίες που διψούν για κεφάλαια προκειμένου να αναπτύξουν την ιδέα τους. Το 80% χάνεται σε σεμινάρια, δήθεν «θερμοκοιτίδες», εκδηλώσεις «ενίσχυσης καινοτομίας» από δήμους, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, Επιμελητήρια, συνδέσμους επιχειρήσεων και Πανεπιστήμια καθώς και σε άλλες ενέργειες επικοινωνιακού περιεχομένου. Κάποια από τα χρήματα έγιναν κατά το πρόσφατο παρελθόν πολυώροφα κτίρια Ενώσεων που επιδοτούνται επί χρόνια, χωρίς κανείς να εξετάζει την αποτελεσματικότητα των σεμιναρίων / συνεδρίων και άλλων παρεμβάσεων στις οποίες σπαταλώνται δεκάδες εκατομμύρια ευρώ από πολύτιμους κρατικούς πόρους.
Στην Ελλάδα μπορεί να δυσκολευόμαστε ως οικονομία να χρηματοδοτήσουμε με αρχικό κεφάλαιο (το λεγόμενο seed capital, κεφάλαιο σποράς) περισσότερες από 15 – 20 νέες επιχειρήσεις το χρόνο, αλλά διαθέτουμε: Δύο–τρεις συλλόγους «νέων επιχειρηματιών» ή «νεοφυών επιχειρήσεων», πολλούς «προέδρους και αντιπροέδρους» που συνδιαλέγονται με τους αρμόδιους υπουργούς εκπροσωπώντας μόνο τους εαυτούς και μερικούς επιδοτούμενους φίλους, «Ζώνες Καινοτομίας» που δεν λειτουργούν, «θερμοκοιτίδες» (incubators) αμφίβολης αποτελεσματικότητας από δήμους ή ιδιωτικές εταιρείες με δημόσιο χρήμα. Απίστευτα κρατικά κονδύλια δαπανώνται για εκδηλώσεις, «διαγωνισμούς καινοτομίας» («εμείς σας δίνουμε το βραβείο, εσείς να πάτε να βρείτε τα λεφτά» από την αγορά), ημερίδες, συνέδρια, παρουσιάσεις.
Ενώ όλοι συμφωνούν για την ανάγκη συμμετοχής του δημοσίου, μέσω κρατικών πόρων, στην ενίσχυση της καινοτομίας, ελάχιστοι θεωρούν αποτελεσματικό το σημερινό μοντέλο διασπάθισης πόρων από δήθεν «απόστολους της καινοτομίας». Επισημαίνεται, για παράδειγμα, πως παρά τον ορυμαγδό των κρατικών χρημάτων για «ενίσχυση καινοτομίας», των εξαγγελιών για δημιουργία δικτύων «ατύπων επενδυτών» (των λεγόμενων angels, δηλαδή ιδιωτών που επενδύουν σε καινοτόμες επιχειρήσεις) τα αποτελέσματα είναι πενιχρά. Μάλιστα, σύμφωνα με στοιχεία του ΙΟΒΕ, η δραστηριότητα των angels κινείται πτωτικά τα τελευταία χρόνια. Ενώ το 2007, περίπου το 53% των επενδυτών δήλωνε πως χρηματοδότησε «συναδέλφους, φίλους, γείτονες ή αγνώστους με καλή ιδέα», το αντίστοιχο ποσοστό το 2012 είχε περιοριστεί σε μόλις 28%.
Οσοι ζητούν αλλαγή του σημερινού μοντέλου στήριξης των νέων επιχειρήσεων, ώστε τα τεράστια κρατικά κεφάλαια να πηγαίνουν σε αυτούς που τα έχουν πραγματικά ανάγκη, δηλαδή τους νέους επιχειρηματίες, επισημαίνουν και κάτι άλλο. Τα τελευταία χρόνια μαθαίνουμε μόνο για νέες επιχειρηματικές ιδέες από το χώρο του Διαδικτύου γεγονός που αποτελεί δείγμα της αδυναμίας πρόσβασης των νέων ανθρώπων σε αρχικά κεφάλαια (seed capital). «Μαθαίνουμε μόνο για εφαρμογές στο Διαδίκτυο και στις κινητές συσκευές επειδή μια τέτοια εφαρμογή δεν απαιτεί σημαντικά κεφάλαια» λέει ο Ευαγγ. Αχιλλόπουλος, επικεφαλής της «Ομάδας Θεσμικών Παρεμβάσεων» του Ελληνικού Συνδέσμου Νέων Επιχειρηματιών (ΕΣΥΝΕ). «Ο νεαρός αγοράζει έναν υπολογιστή και αναπτύσσει την εφαρμογή χωρίς να χρειάζεται κεφάλαια» προσθέτει.
Αντίθετα δεν βλέπουμε να χρηματοδοτούνται καινοτόμες ιδέες σε άλλους τομείς (πέραν του Διαδικτύου) επειδή απαιτούνται σημαντικά αρχικά κεφάλαια. Εκτός και αν παραδεχθούμε πως δεν διαθέτουμε μηχανικούς, γιατρούς ή άλλους επιστήμονες που καινοτομούν. Αλλά «οι ιδέες τους απαιτούν σημαντικά υψηλότερα κεφάλαια έναντι των εφαρμογών Διαδικτύου και γι’ αυτό μένουν στα χαρτιά».
Κορυφαίο παράδειγμα διάθεσης κονδυλίων που αφορούν «ενίσχυση επιχειρηματικότητας / καινοτομίας» για άσχετους σκοπούς αποτελούν τα περίπου 27.000.000 ευρώ του δήμου Αθηναίων. Τα περισσότερα μεταφέρονται σε οργανισμούς/φορείς/υπηρεσίες εντός του δήμου, οι οποίοι υποτίθεται κοπιάζουν για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας. Περί τα δύο εκατομμύρια ευρώ (!) διατίθενται για τη δημιουργία «θερμοκοιτίδας» στην οποία θα στεγάζονται νέες επιχειρήσεις, όταν δεκάδες επιχειρηματίες αδυνατούν να εξασφαλίσουν τα 30.000–40.000 ευρώ που απαιτούνται για το ξεκίνημα μιας επιχειρηματικής ιδέας.
Ενδεικτικό είναι επίσης ότι πολλά χρήματα παίρνει το Οικονομικό Πανεπιστήμιο και λιγότερα π.χ. το Γεωπονικό ή άλλα πανεπιστήμια που δεν παίρνουν καθόλου όπως το Πολυτεχνείο που εξ’ αντικειμένου θα μπορούσαν να αναπτύξουν και να μεταφέρουν τεχνογνωσία καλύτερα και σε περισσότερους τομείς από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο (σ.σ. Δεν λέμε να μην παίρνει χρήματα το ΟΠΑ, αλλά κάποια άλλα πρέπει να παίρνουν περισσότερα).
Με άλλα λόγια το αρμόδιο για την καινοτομία και την διαχείριση των πόρων υπουργείο Ανάπτυξης εκχωρεί χρήματα για την ανάπτυξη σε μη αρμόδιους φορείς και κυρίως δήμους. Είναι αστείο παγκοσμίως ο δήμος να κάνει clusters. Στο δήμο Αθηναίων απαντούν πως η γενική κατανομή των πόρων είχε αποφασιστεί εδώ και χρόνια. Αλλά το ίδιο κάνει και ο ΣΕΒ, ο οποίος αντί να χρηματοδοτεί την καινοτομία, παίρνει ο ίδιος χρήματα από το ΕΣΠΑ για να «κινητοποιήσει» start-ups.

 

Προς το παρόν η Ελλάδα διαθέτει περιορισμένο αριθμό «θερμοκοιτίδων» που προσφέρουν πραγματικές υπηρεσίες στις νέες εταιρείες που στεγάζουν (κάποιες εξ αυτών χρωστούν το νοίκι…). Φυσικά και δεν προσφέρουν κεφάλαια, δηλαδή αυτό που πραγματικά ζητούν σήμερα οι νέοι επιχειρηματίες αφού ούτως ή άλλως δεν είναι τέτοιος ο ρόλος τους. Γι’ αυτό και κάποιοι αναρωτιούνται μήπως κάποιο ικανό ποσοστό των επιδοτήσεων προς σοβαρές πρωτοβουλίες όπως η «Ελληνική Πρωτοβουλία Τεχνολογικών Συνεργατικών Σχηματισμών» Coralia έπρεπε να πηγαίνει πως άμεση χρηματοδότηση των εταιρειών που στεγάζει. Οι ίδιοι τονίζουν πως σοβαρές προσπάθειες στον τομέα των incubators, κυρίως με ιδιωτική χρηματοδότηση, όπως η metavallon (κύριος υποστηρικτής είναι το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος) δεν λύνουν την ανάγκη των νέων εταιρειών για χρηματοδότηση.
Ακόμα και στελέχη του κρατικού μηχανισμού που ασχολούνται με την υπόθεση παραδέχονται τη σπατάλη πόρων σε «συμβουλές» και εκδηλώσεις. Επισημαίνουν πως σε μια συνάντηση με Ελληνες κυβερνητικούς αξιωματούχους ο ιδρυτής του ισραηλινού κρατικού επενδυτικού κεφαλαίου «ΥΟΖΜΑ Fund of Funds» Elrich Yigal είχε προειδοποιήσει: «Για να υπάρξει ουσιαστική ενίσχυση της καινοτομίας πρέπει να δημιουργούνται να χρηματοδοτούνται με seed capital εκατοντάδες νέες εταιρείες το χρόνο. Αν δεν το καταφέρετε, καλύτερα να πάτε σε μια παραλία για μαύρισμα». Το Ισραήλ θεωρείται το απόλυτο παράδειγμα ουσιαστικής συμμετοχής του κράτους στη χρηματοδότηση και ενίσχυση της καινοτομίας και ήδη συνεργάζεται με το υπουργείο Ανάπτυξης για τον καθορισμό της ελληνικής στρατηγικής για την καινοτομία.
«Προς το παρόν εμείς πανηγυρίζουμε επειδή λειτουργούν στη χώρα περί τους 50 – 60 επενδυτές που χρηματοδοτούν γύρω στις 15 με 20 επιχειρήσεις το χρόνο, κυρίως από τον τομέα των εφαρμογών Διαδικτύου» λένε άνθρωποι που παρακολουθούν χρόνια την προσπάθεια δημιουργία καινοτόμων εταιρειών στην Ελλάδα. Οι ίδιοι παραδέχονται πως μέσω του ΕΣΠΑ (πρόγραμμα Jeremie) δημιουργήθηκαν «κουτιά» με κεφάλαια από επενδυτικές εταιρείες που συνέβαλλαν στη χρηματοδότηση αρκετών μικρών επιχειρήσεων. Επιμένουν, όμως, πως τόσο ο αριθμός των νέων εταιρειών που λαμβάνουν χρηματοδότηση είναι μικρός και πως συνήθως δίνονται μικρά ποσά γιατί δεν υπάρχουν «κουτιά» με κεφάλαια σοβαρού μεγέθους. Περισσεύουν, πάντως, οι «μέντορες», οι «σύμβουλοι» και οι «πρόεδροι»… Ενας από τους «προέδρους» διεκδικεί πανευρωπαϊκό ρόλο παρά το γεγονός πως τα μέλη του συνδέσμου έχουν περιοριστεί από περίπου 18 σε …τέσσερα.
Μια πρόσφατη εξαγγελία αρκεί για να καταλάβει κάποιος πως ακριβώς βλέπουν κάποιοι σε κυβέρνηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση την ενίσχυση της καινοτομίας, σε μια περίοδο που ακόμα και μεγάλες επιχειρήσεις αδυνατούν να βρουν νέα κεφάλαια. Προ ημερών ανακοινώθηκε από τον υπουργό Μακεδονίας και Θράκης Θ. Καράογλου πως στην «νεκρή ζώνη» που ονομάζεται «Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας» στη Θεσσαλονίκη, θα δημιουργηθεί «θερμοκοιτίδα ιδεών» ενώ προωθείται και το «Thessaloniki Innovation Camp», πάντα με κοινοτικά κονδύλια, με τη συνδρομή της Γενικής Γραμματείας Ερευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ). Ο δε υπουργός Μακεδονίας υποστήριξε πως η «Ζώνη Καινοτομίας» χρειάζεται τουλάχιστον 100 – 150 στρέμματα» πιθανώς γιατί ουδείς του εξήγησε πως άλλες είναι οι προτεραιότητες ενίσχυσης της καινοτομίας, σε μια περίοδο δημοσιονομικής στενότητας. «Μέσω της κατασκευής κτιρίων και αγοράς εκτάσεων απορροφώνται ταχύτερα τα κοινοτικά κονδύλια χωρίς να πονοκεφαλιάζουν οι αρμόδιοι», επισημαίνουν όσοι διάβασαν με δέος την απαίτηση για δεκάδες στρέμματα ενίσχυσης της καινοτομίας.
Η φάμπρικα της καινοτομίας δίνει προς το παρόν (κρατικό) χρήμα σε αρκετούς παράγοντες οι οποίοι προσφέρουν συμβουλές με το αζημίωτο σε φιλόδοξους επιχειρηματίες, με αποτέλεσμα να περιορίζονται τα κεφάλαια προς χρηματοδότηση καινοτόμων ιδεών. Μοντέλα για τον περιορισμό των μεσαζόντων έχουν προταθεί στην κυβέρνηση, χωρίς προς το παρόν να έχουν περιοριστεί το ποσοστό κονδυλίων του ΕΣΠΑ που οδεύει προς σεμινάρια, συνέδρια και διαγωνισμούς καινοτομίας. Μια λύση είναι η δημιουργία ενός περισσότερο «δημοκρατικού» μηχανισμού αξιολόγησης των νέων ιδεών από καινοτόμους επιχειρηματίες λένε όσοι έχουν εντοπίσει τις αδυναμίες του σημερινού μοντέλου. Με μικρότερη εμπλοκή «επιτροπών αξιολόγησης» του δημοσίου, λιγότερο χρήμα για «συμβουλάτορες» και άμεση χρηματοδότηση των νέων ανθρώπων που ασφυκτιούν.

 

Θετικά παραδείγματα

 

Εκτός από την αύξηση των επενδύσεων σε νέες επιχειρήσεις, έστω και αν η προσπάθεια καλύπτεται κάτω από το βάρος της κακοδιαχείρισης με τα κοινοτικά κονδύλια για έρευνα και καινοτομία, υπάρχουν και πολλά φωτεινά παραδείγματα. Πρόκειται για εξελίξεις που δείχνουν πως η κρίση κινητοποιεί δυνάμεις οι οποίες μέχρι σήμερα είτε βρίσκονταν σε πολυετή νάρκη, είτε καλύπτονταν από το πέπλο της δήθεν ισχυρής οικονομίας. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι το ειδικό μεταπτυχιακό (i-MBA) του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών το οποίο κατέκτησε το Βραβείο Καινοτομίας 2013 του διεθνούς οργανισμού πιστοποίησης αντίστοιχων προγραμμάτων (Association of MBAs’ – ΑΜΒΑ) για το καινοτόμο πρόγραμμα σπουδών σε προηγμένες ηλεκτρονικές δεξιότητες (e-skills curriculum) που προσφέρει στους φοιτητές του.
Οπως εξηγεί ο διευθυντής του ΜΒΑ International, Καθηγητής Γιώργος Ιωάννου, το καινοτόμο χαρακτηριστικό του προγράμματος εντάχθηκε τον Σεπτέμβριο του 2012 και «συμβαδίζει με τις πιο σύγχρονες τάσεις στον χώρο της εκπαίδευσης στελεχών. Προσφέρεται 100% μέσω Διαδικτύου και δημιουργεί αξία στους φοιτητές του προγράμματος, προετοιμάζοντάς τους για περισσότερα από 20 νέα επαγγέλματα της Ψηφιακής Οικονομίας, ενώ παράλληλα ενισχύει τις ηλεκτρονικές δεξιότητές τους, ώστε να μπορούν να προωθούν τις επιχειρήσεις τους στο Internet». Οι φοιτητές έχουν πρόσβαση σε μαθήματα για ειδικότητες με αυξημένη ζήτηση στο χώρο του Διαδικτύου, ενώ παράλληλα αλληλεπιδρούν με καθηγητές και άλλους φοιτητές και παρακολουθούν εκπαιδευτικά προγράμματα με τις τελευταίες εξελίξεις στην αγορά εργασίας.
Στην ιστορία μιας μικρής εταιρείας που ετοιμάζεται να επεκταθεί στις ΗΠΑ, της Locish, αποτυπώνεται, επίσης, η Ελλάδα που αλλάζει και που εκμεταλλεύεται τον απανταχού Ελληνισμό. Η εταιρεία αναπτύσσει μια εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα η οποία προσφέρει στους χρήστες την δυνατότητα να ζητούν και να λαμβάνουν προτάσεις, από άτομα με παρόμοιο γούστο και στυλ διασκέδασης, σχετικά με μέρη όπου μπορούν να απολαύσουν το γεύμα ή το ποτό τους. Ιδρύθηκε από έναν πρώην δημόσιο υπάλληλο (ο Αλέξης Χριστοδούλου ήταν επί χρόνια καθηγητής πληροφορικής σε δημόσια σχολεία) και τον Γρηγόρη Ζωντανό, που είχε τολμήσει από πολύ μικρή ηλικία να μπεί στο επιχειρείν. Οι ιδρυτές της Locish πήγαν στην Silicon Valley της Καλιφόρνια, τον παράδεισο της παγκόσμιας καινοτομίας και βρήκαν όχι έναν, αλλά τρεις, Ελληνοαμερικανούς επιχειρηματίες πρόθυμους να επενδύσουν στην ιδέα τους. Πρόκειται για τους Θάνο Τριάντ, Τζ. Παπαδόπουλο και Αργύρη Ζύμνη (που έγινε εκατομμυριούχος επειδή πώλησε τη δική του εταιρεία στο Twitter) οι οποίοι αποφάσισαν να στηρίξουν την επιχείρηση των 8 εργαζομένων από την Αθήνα.
Χάρη στη στήριξη των Ελληνοαμερικανών, οι δύο ιδρυτές της Locish κατάφεραν να πάρουν περί τα 820.000 δολάρια (με συμμετοχή και δύο επενδυτικών εταιρειών από την Ελλάδα, των Odyssey Jeremy Partners και Jeremy Open Fund II) ώστε να αναβαθμίσουν την εφαρμογή και ετοιμάζουν απόβαση στις ΗΠΑ. Ουδείς γνωρίζει αν θα καταφέρουν να κατακτήσουν την αμερικανική αγορά, αλλά τουλάχιστον προσπάθησαν. Και οι δύο μας είπαν πως η κατάσταση έχει βελτιωθεί για τους νέους επιχειρηματίες στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, βασιζόμενοι στη δική τους θετική εμπειρία.
Επενδυτικά οχήματα όπως το Openfund έχουν στηρίξει και επιχειρηματικές πρωτοβουλίες με σοβαρό στίγμα στη διεθνή αγορά, όπως το Taxibeat υπό τον Νίκο Δρανδάκη, και ενδιαφέρουσες προσπάθειες όπως η workable, κ.α.

 

Μια έκδοση του κειμένου δημοσιεύθηκε στην «κυριακάτικη δημοκρατία»