Δύο – τρία πράγματα που έμαθα για τη φορολογία

«Ruling is about staying in power, not about good governance. To this end, leaders buy support by rewarding their essential backers relative to others. Taxation plays a dual role in generating this kind of loyalty. First it provides leaders with the resources to enrich their most essential supporters. Second, it reduces the welfare of those outside of the coalition. Taxation, especially in small-coalition settings, redistributes from those outside the coalition (the poor) to those inside the coalition (the rich). Small coalition systems amply demonstrate this principle, for these are places where people are rich precisely because they are in the winning coalition, and others are poor because they are not. Phillip Chiyangwa, a protégé of Robert Mugabe in Zimbabwe, has stated it bluntly, “I am rich because I belong to Zanu-PF [Mugabe’s ruling party].”2 When the coalition changes, so does who is rich and who is poor.

«A heavy tax burden emphasizes the differences between being rich and poor—in or out of the coalition. At the same time, the resulting revenues fund spoils for the lucky few, leaving little for everyone else. Further, the misery such heavy taxes inflict on the general population makes participation in the coalition even more valuable. Fearing exclusion and poverty under an alternative leadership, supporters are all the more fiercely loyal. They will do anything to keep what they have and keep on collecting goodies. Gerard Padró i Miguel of the London School of Economics has shown that the leaders of numerous African nations tax “too” highly (that is, beyond the maximum revenue point) and then turn around and provide subsidies to chosen groups. This may be economic madness, but it is also political genius.4»

«The relationship between regime type and taxation can be seen in the recent history of Mexico. Mexico’s first free election came in 1994, and the incumbent party, the Partido Revolucionario Institucional (PRI), lost nationally for the first time in 2000. As can be seen in Figure 4.1, onset of competitive elections (and of democratization) marks the start of the decline in government revenue as a percentage of gross domestic product (GDP). As the size of the winning coalition enlarged, Mexico’s tax rates followed suit by declining, just as they should when politicians need to curry favor with many instead of a few. For instance, the highest marginal tax rate in Mexico in 1979, with the PRI firmly in control, was 55 percent. As the PRI’s one-party rule declined, so did tax rates. By 2000, marking the first truly free, competitive presidential election, Mexico’s highest tax rate was 40 percent.5

«the comparison of average tax rates is misleading.
At the income levels taxed in much of the world’s poor autocracies, the tax rate in Europe and the United States is zero. We have to compare taxes at given income levels, not across the board, since most income tax systems are designed to be progressive, taxing higher incomes at higher rates than lower incomes. By looking at how much tax has to be paid at a given income level across countries we get close to comparing apples to apples and oranges to oranges. In the United States, for example, a couple with one child and an income under about $32,400 pays no income tax. If their income were, say, $20,000 they would receive $1,000 from the federal government to help support their child. In China, a family with an income of $32,400 is expected to pay about $6,725 in income tax.6 Further, even when nominal rates are low, autocracies have high implicit taxes—if you have something valuable then it simply gets taken.7 It’s worth remembering that the wealthiest man in China and the wealthiest man in Russia are both currently in prison.»

«good governance dictates that taxes should only be taken to pay for things that the market is poor at providing, such as national defense and large infrastructure projects. Taking relatively little in taxes therefore encourages the people to lead more productive lives, creating a bigger pie. Democrats are closer to this good governance ideal than autocrats, but they too overtax. The centerpiece of Reaganomics, the economic plan of US president Ronald Reagan (1981–1989), was that US taxes were actually higher than this revenue maximizing level. By reducing taxes, he argued, people would do so much extra work that government revenue would actually go up. That is, a smaller share of a bigger pie would be larger than the bigger share of a smaller pie. Such a win-win policy proved popular, which is why similar appeals are again in vogue. Of course, it did not quite work out this way in fact.

To a certain extent, Reagan was right: lower taxes encouraged people to work and so the pie grew. However, crucially, in democracies it is the coalition’s willingness to bear taxes that is the true constraint on the tax level. Since taxes had not been so high as to squash entrepreneurial zeal in the first place, there wasn’t much appreciable change as a result of Reagan’s tax cuts. The pie grew a little, but not by so much that revenues went up.

Today, the Tea Party wing of the Republican Party seeks to reenact tax-cutting policies similar to Reagan’s. Like him, they argue that tax cuts will grow the economy. The lesson from the Tea Party movement’s electoral success in 2010 is that people don’t like paying taxes. Politician who raise or even maintain current taxes are politically vulnerable, but then so too are politicians who fail to deliver the policies their coalition wants. Herein lies the rub. It may well be that cutting taxes, while increasing the size of the economic pie, fails to make it big enough to generate both more wealth and more effective government policies. The question is and always must be the degree to which the private sector’s efficient but unequal distribution of wealth trumps government’s more equitable, less efficient, but popular economic programs.»

«The Dictator’s Handbook: Why Bad Behavior is Almost Always Good Politics.»

Τα ρεκόρ του κ. Νίκου Δένδια

Μέσα σε διάστημα λίγων εβδομάδων, ο υπουργός Ανάπτυξης Νίκος Δένδιας απειλεί να καταρρίψει δύο ρεκόρ: Το ρεκόρ ραδιοφωνικών / τηλεοπτικών εμφανίσεων που είχε ως υπουργός ο κ. Αδωνις Γεωργιάδης και το ρεκόρ αναβολών στην εφαρμογή εξαγγελιών.

Εκ πρώτης όψεως φαντάζει λογική η συνεχής παρουσία του κ. Δένδια, ενός από τα πλέον αξιόλογα στελέχη της Νέας Δημοκρατίας, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, σε μια δύσκολη περίοδο για την κυβέρνηση. Από την άλλη πλευρά, τα θέματα τα οποία έχει ανοικτά ο υπουργός Ανάπτυξης, και κυρίως το «καυτό» ζήτημα των «κόκκινων δανείων», είναι αρκετά σοβαρά για να αποτελούν αντικείμενο καθημερινής σεναριολογίας η οποία επιτείνεται από τις συνεχείς δηλώσεις γενικού περιεχομένου.

Επιπλέον, η εφαρμογή κάποιων άλλων εξαγγελιών, όπως η έναρξη λειτουργίας του αναπτυξιακού ταμείου ή το σχέδιο για την ίδρυση αναπτυξιακής τράπεζας, κ.α., είναι αρκετά σύνθετη υπόθεση. Συνεπώς οι βιαστικές ανακοινώσεις για το χρόνο έναρξης δανειοδοτήσεων από το αναπτυξιακό ταμείο (τον Σεπτέμβριο, τον Οκτώβριο, τον Νοέμβριο, κ.ο.κ.) λειτουργούν τελικά αρνητικά για την κυβερνητική προσπάθεια.
Φαίνεται πως στον κ. Δένδια έχει ανατεθεί ο δύσκολος ρόλος διατήρησης του θετικού κλίματος που διαμορφώθηκε μετά την πολύ καλή τουριστική περίοδο μέσω των συνεχών παρεμβάσεων. Εμφανίζεται, επίσης, ως ο κύριος εκφραστής της υπεύθυνης προσπάθειας που δηλώνει πως καταβάλλει η κυβέρνηση έναντι των ανέξοδων εξαγγελιών της αξιωματικής αντιπολίτευσης σε μια περίοδο όξυνσης της πολιτικής αντιπαράθεσης.

Οι συνεχείς εμπλοκές και τα πολύμηνα παζάρια με την τρόικα για τη ρύθμιση των «κόκκινων δανείων» αποδεικνύει πως στο υπουργείο Ανάπτυξης βιάστηκαν. Επιχείρησαν, επίσης, να βάλουν όλα τα αυγά στο ίδιο καλάθι, με μια συνολική ρύθμιση, που δεν έγινε δεκτή από τους δανειστές. Και ενώ στην αρχή υπήρχε μια θολή έστω εικόνα για τις κυβερνητικές προθέσεις, η επικοινωνιακή ομοβροντία που ακολούθησε οδήγησε την αγορά σε πλήρη σύγχυση.

Τώρα σχεδόν κανείς δε μπορεί να καταλάβει πως ακριβώς θα προχωρήσουν οι σχετικές ρυθμίσεις. Και οι μακροσκελείς ανακοινώσεις με το περιεχόμενο των καθημερινών δηλώσεων του αρμόδιου υπουργού στα media ή τις απανωτές ομιλίες σε συνέδρια και λοιπές εκδηλώσεις έχουν οδηγήσει στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο. Κυκλοφορεί πλήθος παραλλαγών ανάλογα με το πώς «μεταφράζει» κάποιος τις τοποθετήσεις του κ. Δένδια. Σήμερα, στην τελευταία ραδιοτηλεοπτική του εμφάνιση, υποστήριξε πως αυτός είναι έτοιμος αλλά απομένει το τελικό ΟΚ από τρόικα και υπουργείο Οικονομικών. Ολα δείχνουν πως είναι θέμα ωρών.

Επιπλέον, εκτός από τη ρύθμιση δανείων, το υπουργείο έχει ανοικτά εξίσου σοβαρά «μέτωπα» όπως η ταχεία αξιοποίηση των κονδυλίων του επόμενου ΕΣΠΑ, η εφαρμογή των μέτρων μείωσης της γραφειοκρατίας στις επιχειρήσεις (έχουν εξαγγελθεί πέντε – έξι φορές…), η ενίσχυση της καινοτομίας ή ο νέος αναπτυξιακός νόμος που έχει «παγώσει» από την περασμένη άνοιξη. Πιθανώς και την εξειδίκευση του Εθνικού Αναπτυξιακού Σχεδίου που ανακοινώθηκε προεκλογικά και έκτοτε ξεχάστηκε.

Από τους κυρατζήδες στους νταβατζήδες

Τα δυσάρεστα στοιχεία για την εξέλιξη των ελληνικών εξαγωγών κατά την περίοδο της κρίσης, σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, δημιουργούν σε πολλούς ερωτήματα για το «που χάθηκε το επιχειρηματικό δαιμόνιο των Ελλήνων οι οποίοι κατά τον 18ο και στις αρχές του 19ου αιώνα ήλεγχαν το εμπόριο της Βαλκανικής, της Κεντρικής Ευρώπης και της Νότιας Ρωσίας».

Η γενικότερη εικόνα αδυναμίας του ελληνικού επιχειρείν να ενισχύσει τη διεθνή του παρουσία αδικεί μεγάλο αριθμό εταιρειών που πέτυχαν να πολλαπλασιάσουν τις εξαγωγές τους τα τελευταία χρόνια. Οι αριθμοί δεν ευνοούν, πάντως. Μάλιστα η εξαγωγική καχεξία της ελληνικής οικονομίας επισημαίνεται και από τους διεθνείς οργανισμούς οι οποίοι πιθανώς περίμεναν πως η συμπίεση του κόστους παραγωγής θα είχε οδηγήσει σε καλύτερα αποτελέσματα.

Οσοι μιλούν για το επιχειρηματικό δαιμόνιο των Ελλήνων έχουν στο μυαλό τους τους κυρατζήδες, τους αγωγιάτες, που διέσχιζαν εκείνα τα χρόνια τους κεντρικούς εμπορικούς δρόμους της ευρύτερης περιοχής, τους χιλιάδες αργαλειούς και τα βαφεία στα Αμπελάκια, στον Τύρναβο, την επεξεργασία γούνας στη Δυτική Μακεδονία, τους εμπορικούς οίκους του παροικιακού Ελληνισμού στη Βιέννη και σε πολλές πόλεις της Κεντρικής / Ανατολικής Ευρώπης.

«…βούιζε ο Τίρναβος από τον κρότο των 2.500 αργαλειών που ύφαιναν πανιά ή βαμβακερά υφάσματα και των 60 κερχανάδων (βαφείων) που τα έβαφαν με το ριζάρι. Επίσης 100 περίπου σερβετάδες καταγίνονταν με την ύφανση μεταξωτών» γράφει ο Απ. Βακαλόπουλος στην «Ιστορία του Νέου Ελληνισμού». Ακόμη και το 1810, όταν οι βιοτεχνίες των ορεινών χωριών της Ελλάδας είχαν αρχίσει να παρακμάζουν λόγω του διεθνούς ανταγωνισμού από τις σύγχρονες μηχανές των Αγγλων, οι κάτοικοι εξήγαν νήματα, υφάσματα βαμβακερά και μαντήλια αξίας 2.000.000 γροσίων όχι μόνο στην Ανατολή, αλλά και στη Μάλτα, Λιβόρνο, Τεργέστη και στην Γερμανία.

«Κατά την εποχή της ευημερίας των Αμπελακίων υπήρχαν σε λειτουργία 24 εργαστήρια σε πλήρη απόδοση. Οι εργάτες ήταν περίπου 2.000 και η μέση ετήσια παραγωγή κόκκινου βαμβακερού νήματος έφτανε τις 3.000 μπάλλες 250 λιβρών βάρους η κάθε μία (123 κιλά)» γράφει ο Τάσος Βουρνάς στην «Ιστορία της Νεότερης και Σύγχρονης Ελλάδας».

Αυτός ο κόσμος χάθηκε, όμως, γιατί δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει τις σύγχρονες μηχανές του εξωτερικού. Εμεινε, βέβαια, στον παροικιακό Ελληνισμό σημαντικός πλούτος, αλλά ο τελευταίος δε μπορούσε να επηρρέάσει τις εξελίξεις στην Ελλάδα. Η νέα γενιά του ελληνικού επιχειρείν, που άρχισε να ξεμυτίζει 50 – 60 χρόνια αργότερα, είχε άλλες αφετηρίες, άλλα ερεθίσματα. Τότε δημιουργήθηκαν οι πρώτοι κρατικοδίαιτοι επιχειρηματίες, οι πρώτοι εργολάβοι, οι ενδιάμεσοι που χρησιμοποιούσαν το διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα για να πλουτίσουν.

Ακόμα και η πρώτη γενιά βιομηχάνων, οι οποίοι κατά την περίοδο 1867 – 1874 ίδρυσαν περί τα 100 νέα ατμοκίνητα εργοστάσια, είχε αποκλειστικό στόχο την εσωτερική αγορά. Εκατόν πενήντα χρόνια μετά ακόμα αναρωτιόμαστε γιατί δεν εξάγουμε, όταν ελάχιστοι υπήρξαν αυτοί που λειτούργησαν με την λογική του Δυτικού κόσμου, του καινοτόμου και πρωτοπόρου βιομήχανου. Αφού η πολιτεία επιβράβευε και επιβραβεύει τους αετονύχηδες…

Οψιμοι επαναστάτες στο βασίλειο της γαργάρας

Ενας ηλικιωμένος ιδιοκτήτης τεχνικής εταιρείας παραδέχονταν πρόσφατα τον χειρουργικό τρόπο με τον οποίο μοιράστηκαν μεταξύ των εργολάβων τα ολυμπιακά έργα. Μέσω του περίφημου μαθηματικού τύπου επιλογής αναδόχου, οι εργολάβοι συμφώνησαν και προαποφάσισαν, ποιος και με ποια κοινοπραξία θα αναλάβει κάθε ένα από τα ολυμπιακά έργα. Στο κόλπο ήταν όλοι οι μεγάλοι όμιλοι, όπως προκύπτει και από τους καταλόγους με τα έργα και τους αναδόχους με αποτέλεσμα και οι εκπτώσεις να είναι προκλητικά χαμηλές (ανατέθηκαν ολυμπιακά έργα με έκπτωση κάτω του 1%).

Μεταξύ αυτών ήταν και μερικοί μεσαίου μεγέθους εργολήπτες όπως η Κ. Μεσάικος η οποία είχε αναλάβει τη μαραθώνια διαδρομή (την αναβάθμιση της λεωφόρου Μαραθώνος), αλλά χρεοκόπησε και την άφησε στη μέση. Ετσι έτρεχε στο παρά πέντε η διοίκηση της J&P ΑΒΑΞ, που την αντικατέστησε, με αποτέλεσμα να έχουμε μια μαραθώνια διαδρομή που σε μεγάλο μήκος δε διαθέτει πεζοδρόμιο, ενώ δεν υπάρχει ούτε μία υπόγεια ή υπέργεια διάβαση για τους πεζούς. Ολοι βλέπουμε ακόμα και σήμερα ανθρώπους να σκαρφαλώνουν στα κάγκελα για να περάσουν απέναντι κατά μήκος της Λεωφόρου Μαραθώνος. Δεν υπήρχε χρόνος για τέτοιες πολυτέλειες αφού η αναβαθμισμένη διαδρομή παραδόθηκε από το νέο ανάδοχο στο παρά πέντε.

Στο παρά πέντε και με πολλά νοβοπάν παραδόθηκαν και πολλά άλλα ολυμπιακά έργα που εμφανίστηκαν ως «τελειωμένα», όπως ο σταθμός Νερατζιώτισσα και πολλά άλλα. Βέβαια, για να μην κατηγορούμε αδίκως και τους εργολάβους, ήταν τέτοια η προχειρότητα στο σχεδιασμό των ολυμπιακών εγκαταστάσεων που ενδεχομένως οι τεχνικές εταιρείες δεν είχαν άλλο δρόμο από αυτό των χαμηλών εκπτώσεων και της εκ των προτέρων συμφωνίας. Εκτός από τις προχειρότητες τύπου μαραθώνιας διαδρομής (όχι με ευθύνη του αναδόχου, αλλά της πολιτείας) υπήρξαν και ποιοτικά έργα. Σχεδόν όλα έχουν αφεθεί σήμερα στην τύχη τους.

Το αστείο της υπόθεσης είναι πως όλοι μιλούν για το κωπηλατοδρόμιο στο Σχοινιά που αφέθηκε στην τύχη του και ξεχνούν την κατάσταση που βρίσκεται το συγκρότημα του ΟΑΚΑ. Στις περισσότερες πόλεις που διοργάνωσαν αγώνες, το κεντρικό συγκρότημα του Ολυμπιακού Σταδίου είναι τουριστικός χώρος με δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες το μήνα. Στην Ελλάδα είναι χώρος που προσβάλλει όσους συμμετείχαν στην εξαιρετική διοργάνωση των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004.

Η διοργάνωση ήταν το φωτεινό σημείο της Ολυμπιάδας. Οσα έγιναν πριν και μετά τους Αγώνες για την κατασκευή και εν συνεχεία τη διαχείριση των εγκαταστάσεων δεν έχουν διερευνηθεί επαρκώς από τις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές. Φτάσαμε στο σημείο να παραχωρήσουμε κλειστό στάδιο (το Ολυμπιακό Κέντρο Αρσης Βαρών στη Νίκαια) σε Πανεπιστήμιο! Συμφωνήσαμε την πολυετή παραχώρηση εγκαταστάσεων του Ελληνικού σε Ελληνες εργολάβους και στη συνέχεια δεν τους αφήσαμε να υλοποιήσουν τις επενδύσεις που σχεδίαζαν. Στο τέλος, με μια διάταξη καταργήσαμε τις συμβάσεις και οι εγκαταστάσεις θα γκρεμιστούν στην περίπτωση που επιλεγεί ανάδοχος για την αξιοποίηση του Ελληνικού.

Στο Γαλάτσι το δημόσιο συμφώνησε την παραχώρηση της κλειστής ολυμπιακής εγκατάστασης για τη μετατροπή σε εμπορικό κέντρο και στη συνέχεια ανακάλεσε με αποτέλεσμα η κοινοπραξία των ιδιωτών (η πορτογαλική Sonae με τον όμιλο Χαραγκιώνη) να ζητεί σήμερα περί τα 20.000.000 ευρώ αποζημίωση.
Στο Μαρκόπουλο κατασκευάστηκε ένα φαραωνικό έργο (ο Ιππόδρομος) και ένα Σκοπευτήριο, χωρίς σχέδιο για το τι θα συμβεί μετά τους αγώνες. Ετσι ο οργανισμός διαχείρισης του ιπποδρόμου (ΟΔΙΕ), που καταχρεώθηκε για να μην υπολογιστεί το κόστος του Ολυμπιακού Κέντρου Ιπποδρόμου στο δημόσιο χρέος βρίσκεται σήμερα προ του λουκέτου.

Οσο για το περίφημο Ολυμπιακό Χωριό, η κατάσταση στην οποία βρίσκεται σήμερα ντροπιάζει τη χώρα μας. Δεν χρειάζονταν οι φωτογραφίες του διεθνούς Τύπου, τις τελευταίες εβδομάδες για να συνειδητοποιήσουμε πως ουδείς έχει λογοδοτήσει για την κατάντια μιας εγκατάστασης που πληρώθηκε δεκάδες εκατομμύρια ευρώ.
Σήμερα, δέκα χρόνια μετά τη διοργάνωση, δεν έχουμε συμφωνήσει για το πραγματικό κόστος των Ολυμπιακών Αγώνων. Υπάρχουν υπολογισμοί που το ανεβάζουν στα 7 δισ. ευρώ και άλλοι υπολογισμοί που το φτάνουν στα 17 δισ. ευρώ! Εξαρτάται τι βάζει κάποιος στο μεγάλο καλάθι που λέγεται «Ολυμπιακά Εργα»: Μόνο τα γήπεδα ή και τα άλλα έργα που ζήτησαν οι «Αθάνατοι» της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής (ΔΟΕ) που έρχονταν για έλεγχο κάθε λίγες εβδομάδες, όπως το τραμ; Δεν είναι λίγοι εκείνοι που θεωρούν πως χωρίς τους Ολυμπιακούς Αγώνες δεν θα είχαν ολοκληρωθεί (στην ώρα τους) έργα όπως το τραμ, η υπογειοποίηση τμημάτων της Λεωφόρου Κηφισίας, ο προαστιακός, κλπ.

Ετσι φτάσαμε προ ημερών στην ανακοίνωση του ΙΟΒΕ σύμφωνα με την οποία ανέλαβε να προχωρήσει σε μελέτη για το κόστος των Ολυμπιακών Αγώνων. Τα έξοδα της μελέτης θα τα καλύψει η τότε πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής «Αθήνα 2004» Γιάννα Αγγελοπούλου! Η κα Αγγελοπούλου επί χρόνια «φωτογραφίζει» το δημόσιο για τις σπατάλες που έγινε στα ολυμπιακά έργα. Όμως, ούτε η «Αθήνα 2004» είχε βρεθεί στο απυρόβλητο την εποχή των Ολυμπιακών Αγώνων.

Την εποχή της προετοιμασίας λίγοι ασχολούνταν με την προχειρότητα και την απουσία σχεδιασμού για τις μεταολυμπιακές χρήσεις. Και γιατί να ασχολούνται; Ακόμα και κάποιοι εκ των έγκριτων παραγόντων των media είχαν φτιάξει τότε μηχανισμούς ώστε να εισπράττουν τμήμα των τεραστίων κονδυλίων που διατέθηκαν για τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Είναι χαρακτηριστικό πως μικρό μόνο τμήμα του λεγόμενου «Ολυμπιακού Ρεπορτάζ» δεν απασχολούνταν με κάποιο τρόπο και στη διοργάνωση λαμβάνοντας μια πρόσθετη αμοιβή. Συνεπώς ποιος θέλει να θυμάται εκείνα τα χρόνια; Σχεδόν κανένας…

Η πικρή αλήθεια για τη «μικρή ΔΕΗ»

Όσοι στηρίζουν το σχέδιο διάσπασης της ΔΕΗ, με τη δημιουργία της «μικρής ΔΕΗ», επικαλούνται μεταξύ άλλων και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. «Αφού μας το προτείνουν από την Κομισιόν, τότε πρέπει να είναι η σωστή λύση» υποστηρίζουν. «Είναι όρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το άνοιγμα της αγοράς ενέργειας» λένε κάποιοι άλλοι. «Έχουμε δεσμευτεί απέναντι στις Βρυξέλλες» προσθέτουν. Η πραγματικότητα είναι, ως συνήθως, λίγο πιο σύνθετη. Δεν μας επέβαλλε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το μοντέλο της «μικρής ΔΕΗ». Απλώς απελπίστηκε να περιμένει επί δεκαετία το άνοιγμα της εγχώριας αγοράς ενέργειας και να ανέχεται την παρελκυστική τακτική απανωτών ελληνικών κυβερνήσεων.

Στο τέλος, οι γραφειοκράτες των Βρυξελλών για να βάλουν ένα «ΟΚ» στη λίστα των εκκρεμοτήτων τους, αποδέχθηκαν τη λύση της «μικρής ΔΕΗ» ως το ιδανικό μοντέλο ανοίγματος της αγοράς. Είναι οι ίδιοι γραφειοκράτες οι οποίοι μέχρι πρόσφατα θεωρούσαν «ανοικτή» την ελληνική αγορά φυσικού αερίου την οποία μονοπωλούσαν οι γνωστές Εταιρείες Παροχής Αερίου (ΕΠΑ). Εξαιτίας του σημερινού μονοπωλιακού καθεστώτος η διείσδυση του φυσικού αερίου στην ελληνική αγορά υπήρξε περιορισμένη με εξαιρετικά δυσάρεστα αποτελέσματα για τα νοικοκυριά (που εξακολουθούν να χρησιμοποιούν το πετρέλαιο ως καύσιμο θέρμανσης).

Μόλις πριν από λίγους μήνες ανακάλυψαν έκπληκτοι στις Βρυξέλλες πως η ελληνική αγορά φυσικού αερίου δεν είναι ανοικτή και αποφάσισαν πως οι ΕΠΑ πρέπει να επιτρέψουν και σε τρίτους να πωλούν φυσικό αέριο σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Μάλιστα, έπειτα από πολύμηνα παζάρια, η Ελλάδα έχει συμφωνήσει, και έχει δεσμευτεί στο μνημόνιο, πως μέχρι το επόμενο καλοκαίρι θα έχει διαχωριστεί ο κλάδος εμπορίας των ΕΠΑ από τις υποδομές (δηλαδή το δίκτυο φυσικού αερίου μέχρι τον τελικό καταναλωτή). Ετσι θα δημιουργηθούν «εναλλακτικοί πάροχοι» φυσικού αερίου (κατά το πρότυπο των τηλεπικοινωνιών) οι οποίοι θα χρησιμοποιούν το δίκτυο για να πωλούν π.χ. σε νοικοκυριά.

Δηλαδή αφού επί χρόνια στις Βρυξέλλες έκαναν τους αδιάφορους (εναλλακτικοί πάροχοι φυσικού αερίου λειτουργούν εδώ και χρόνια σε πολλές ευρωπαϊκές αγορές) τώρα μας βάζουν το μαχαίρι στο λαιμό για «άμεσο άνοιγμα της αγοράς φυσικού αερίου». Κάτι αντίστοιχο συνέβη και με την υπόθεση της «μικρής ΔΕΗ». Απελπισμένοι οι κοινοτικοί αξιωματούχοι δέχθηκαν τη διάσπαση της ΔΕΗ ως μοντέλο απελευθέρωσης της αγοράς χωρίς να εξετάσουν αν μπορεί να υλοποιηθεί, αν είναι συμφέρουσα για το ελληνικό δημόσιο και τους φορολογούμενους, κλπ.

Οσοι υπερθεμάτιζαν τις τελευταίες ημέρες για τις δήθεν «αλήθειες» με τη «μικρή ΔΕΗ» επικαλούνταν την Κομισιόν, ενώ για πολλοστή φορά οι Βρυξέλλες αποδέχονται ένα αμφιβόλου αποτελεσματικότητας μέτρο μόνο και μόνο για να «καθαρίσουν» μιας εκκρεμότητα. Μάλιστα, κατηγορούσαν ως «κρατιστές» και «φίλους της ΓΕΝΟΠ» όσους τολμούσαν να διαφοροποιηθούν. Μέχρι που ήρθαν οι κ.κ. Στέφανος Μάνος και Ανδρ. Ανδριανόπουλος (που απ’ όσο γνωρίζω δεν είναι ούτε κρατιστές ούτε στενοί φίλοι του κ. Νίκου Φωτόπουλου) και τους προσγείωσαν στην πραγματικότητα. Και οι δύο θεωρούν αναποτελεσματικό και βαρίδι για τους καταναλωτές το σχέδιο της «μικρής ΔΕΗ».


Το «αναπτυξιακό σχέδιο» που τορπιλίζουν πριν ανακοινωθεί

Η υποκριτική στάση που τηρεί το ΠΑΣΟΚ απέναντι στην ιδιωτικοποίηση του ΟΛΠ και του ΟΛΘ δείχνει πως η κυβέρνηση εξακολουθεί να ελέγχεται από μια δράκα ψηφοθήρων οι οποίοι είναι πρόθυμοι να αδειάσουν τον πρωθυπουργό με την πρώτη ευκαιρία, αρκεί να μη χάσουν κάποιο από τα βιλαέτια τους. Οταν πρόκειται για τα «δικά τους μαγαζιά», θυμούνται τα καλά των κοινωνικών αγαθών και την ανάγκη να μείνει η περιουσία των λιμανιών στα χέρια του δημοσίου. Για άλλα τμήματα της κρατικής περιουσίας, στα οποία δεν ασκούν τον ίδιο ασφυκτικό έλεγχο, κάνουν τους αδιάφορους όταν βγαίνουν στο σφυρί. Τώρα ο Ευαγγ. Βενιζέλος επιδιώκει να τορπιλίσει έναν από τους βασικούς άξονες του αναπτυξιακού σχεδίου που ανακοινώνει εντός των ημερών η κυβέρνηση. Τουλάχιστον μέχρι τις εκλογές. Μετά βλέπουμε…

Η στάση του ΠΑΣΟΚ θα ήταν σεβαστή αν δεν είχε επιλέξει το κρυφτούλι, είχε από την αρχή δημοσιοποιήσει με τον πλέον επίσημο τρόπο τις αντιρρήσεις του και είχε καταθέσει σοβαρή εναλλακτική πρόταση. Ποιος ξεχνάει τις φωτογραφίες με τον τότε αρχηγό του ΠΑΣΟΚ Γ. Παπανδρέου να πρωτοστατεί στις κινητοποιήσεις των λιμενεργατών κατά της παραχώρησης τμήματος του λιμανιού του Πειραιά στην Cosco; Στη συνέχεια, βέβαια, ο σημερινός πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ Ευαγγ. Βενιζέλος έδωσε μέχρι και παράσημο στον πρώην επικεφαλής της Cosco κάπταιν Γουέι. Το παράσημο δεν έφερε τύχη στον Κινέζο αξιωματούχο ο οποίος συνταξιοδοτήθηκε εσπευσμένα λίγες ημέρες αφότου το παρέλαβε σε ειδική τελετή στην Αθήνα.

Τώρα το ΠΑΣΟΚ επανέρχεται και εκτός από τις αντιρρήσεις για την παραχώρηση του ΟΛΘ, που αποτελεί βιλαέτι του κ. Βενιζέλου, αντιδρά και στην πώληση του ΟΛΠ, λίγες ημέρες πριν υποβληθούν οι προσφορές για το 67% των μετοχών (αύριο εκπνέει η σχετική προθεσμία). Οι απόψεις του επικεφαλής του ΟΛΠ Γ. Ανωμερίτη ήταν γνωστές από την πρώτη στιγμή. Ομως η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ δεν είχε εκφραστεί τόσο σκληρά κατά της πώλησης του οργανισμού στους Κινέζους οι οποίοι φέρονται ως οι επικρατέστεροι (αν όχι οι μοναδικοί) υποψήφιοι. Μήπως οι αλλαγές στις εκλογικές ισορροπίες του Πειραιά επηρέασαν και τη στάση του κ. Βενιζέλου; Μήπως επιχειρεί να αναβάλλει το διαγωνισμό για τον ΟΛΠ ώστε να προσφέρει ρόλο στη δημοτική αρχή που θα επικρατήσει στις προσεχείς εκλογές;

Η στάση του ΠΑΣΟΚ δείχνει, πάντως, ποιος βάζει εμπόδια στα σχέδια για την ενίσχυση της θέσης της χώρας ως διαμετακομιστικού κέντρου. Πρόκειται για έναν από τους βασικούς πυλώνες του αναπτυξιακού σχεδίου που ετοιμάζεται να ανακοινώσει η κυβέρνηση την οποία στηρίζει ο κ. Βενιζέλος. Τώρα πως ακριβώς θα ενισχυθεί η θέση του Πειραιά αν παραμένει στα χέρια των κομματικών παραγόντων και των τοπικών οπλαρχηγών που ξεμυτίζουν τελευταία, για άλλους λόγους, μένει να απαντηθεί.

Επί δεκαετίες ασκούσαν τη διοίκηση του ΟΛΠ στελέχη του ΠΑΣΟΚ και της ΝΔ, με γνωστά αποτελέσματα. Την τελευταία πενταετία η ηγεσία του κόμματος, αλλά και η κυβέρνηση, απέφυγε να συζητήσει σοβαρά τον τρόπο με τον οποίο θέλει να αναπτύξει το λιμάνι, ενώ οι Κινέζοι της Cosco αξιοποίησαν το στρατηγικό πλεονέκτημα με τεράστια αύξηση των φορτίων που μεταφέρονται. Τώρα κατάλαβαν κάποιοι στην κυβέρνηση πως κινδυνεύουμε να δώσουμε έναντι πινακίου φακής όχι μόνο τους προβλήτες containers, αλλά ένα από τα μεγαλύτερα λιμάνια της Ευρώπης στη μεταφορά επιβατών. Και χωρίς να έχουν ετοιμάσει εναλλακτική πρόταση, σκούζουν με συνθήματα προηγούμενων δεκαετιών. Εξάλλου οι ίδιοι φρόντισαν να απαξιώσουν την κρατική περιουσία και πλήθος κρατικών επιχειρήσεων. Τώρα είναι αργά, αλλά επιμένουν γιατί πιθανώς θέλουν τα ρέστα τους. Εστω σε ψήφους.

Το ΤΑΝΕΟ, οι δήθεν επενδύσεις σε καινοτομία και τα ξεχασμένα 90 εκατ. στο Λονδίνο

Την ίδια στιγμή που το ΤΑΝΕΟ αδυνατεί να επενδύσει επί 15 χρόνια τα περίπου 150.000.000 ευρώ με τα οποία προικοδοτήθηκε στις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας και ενώ η κυβέρνηση δυσκολεύεται να βρει πέντε – έξι πρόσωπα ώστε να ανανεώσει την επενδυτική επιτροπή, το Ταμείο αναμένεται να αναλάβει ευρύτερο ρόλο στη στήριξη της καινοτομίας στην Ελλάδα! Με βάση το σχέδιο που προωθεί η κυβέρνηση, το ΤΑΝΕΟ θα δραστηριοποιηθεί ως «fund of funds» στον τομέα του επιχειρηματικού κεφαλαίου (venture capital). Είτε θα συμμετέχει σε επενδυτικές εταιρείες, από την Ελλάδα και το εξωτερικό, είτε θα τοποθετείται άμεσα σε καινοτόμες επιχειρήσεις. Το σημερινό μοντέλο και η σημερινή στελέχωση, που οδήγησαν στην απαξίωση του ταμείου, χρειάζεται να αλλάξει, λένε στην αγορά.
Από την εποχή που οι Ακης Τσοχατζόπουλος και Γιάννος Παπαντωνίου ανακοίνωναν, ως υπουργοί της κυβέρνησης Κ. Σημίτη, πως μέσω του Ταμείου Ανάπτυξης Νέας Οικονομίας (ΤΑΝΕΟ) η Ελλάδα θα μετατραπεί σε Silicon Valley των Βαλκανίων έχουν περάσει σχεδόν 15 χρόνια. Σε μια εποχή που η αγορά αναζητεί ρευστότητα και που η κυβέρνηση αναζητεί πόρους για «ταμείο ανάπτυξης» κλπ. η σημερινή διοίκηση του ΤΑΝΕΟ (και η προηγούμενη) έχουν «παρκάρει» περί τα 90.000.000 ευρώ σε τράπεζα του Λονδίνου! Τα κεφάλαια τα οποία θα έπρεπε να έχουν επενδυθεί την τελευταία 15ετία για τη στήριξη νέων ή μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχουν τοποθετηθεί μέσω της Deutsche Bank με απόδοση που σύμφωνα με πληροφορίες δεν ξεπερνά το 1,5%.
Στην αγορά θυμούνται πως ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΤΑΝΕΟ (μετά την αποχώρηση του Ν. Χαριτάκη από τη θέση του αντιπροέδρου και διευθύνοντος συμβούλου) Ανδρέας Ζομπανάκης ήταν στο παρελθόν ανώτερο στέλεχος της Deutsche Bank. Αρνητικά σχολιάζεται από την αγορά και το γεγονός πως ο κ. Ζομπανάκης, όσο και ένα ακόμα μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΤΑΝΕΟ, ο Μάρκος Κομονδούρος, είναι συνιδρυτές της επενδυτικής εταιρείας συμβούλων Vector Partners. «Πρόκειται για εμφανή σύγκρουση συμφερόντων» επισημαίνουν όσοι προσπαθούν να καταλάβουν πως οι υπουργοί Ανάπτυξης Κ. Χατζηδάκης και Οικονομικών Γ. Στουρνάρας επέλεξαν ως αντικαταστάτη του κ. Χαριτάκη τον Ανδρέα Ζομπανάκη. Από την ιστοσελίδα της Vector διαπιστώνουμε πως και τα δύο μέλη του Δ.Σ. του ΤΑΝΕΟ παραμένουν στο δυναμικό της. Σε άλλη εταιρεία συμβούλων (Monte Nero Capital) παρέχει τις υπηρεσίες του άλλο μέλος του διοικητικού συμβουλίου του ΤΑΝΕΟ, ο καθηγητής Παναγιώτης Αλεξάκης, πρώην πρόεδρος του Χρηματιστηρίου Αθηνών.
Τα 90.000.000 ευρώ βρίσκονται στο Λονδίνο γιατί το ΤΑΝΕΟ έχει δεσμεύσει τα συγκεκριμένα κεφάλαια για συμμετοχή σε 11 επενδυτικά κεφάλαια. Πρόκειται για τα λεγόμενα ΑΚΕΣ (Αμοιβαία Κεφάλαια Επιχειρηματικών Συμμετοχών) τα οποία ιδρύθηκαν μεταξύ 2003 και 2008 αλλά έχουν πραγματοποιήσει πολύ λιγότερες επενδύσεις από τις αναμενόμενες. Με βάση τις συμφωνίες ίδρυσης των ΑΚΕΣ το ΤΑΝΕΟ θα επένδυσε σταδιακά 140.000.000 ευρώ. Μέχρι στιγμής έχει επενδύσει περίπου 55.000.000 ευρώ, ενώ τα υπόλοιπα έχουν ξεχαστεί στα συρτάρια της Deutsche Bank.
Οπως επισημαίνουν στελέχη της αγοράς επιχειρηματικών συμμετοχών στο ΤΑΝΕΟ έπρεπε να επαναδιαπραγματευτούν με τις διοικήσεις των 11 ΑΚΕΣ ώστε να αποδεσμευτούν τα κεφάλαια από τη στιγμή που οι τελευταίες δεν επενδύουν. Ομως, μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει κανένας σοβαρός απολογισμός των δράσεων που χρηματοδότησε μέχρι σήμερα το Ταμείο, ενώ εκκρεμεί ο σχεδιασμός του νέου ΕΣΠΑ ώστε να αποφασιστεί ποιο ρόλο θα έχει (αν έχει) το ΤΑΝΕΟ στο νέο σύστημα ενίσχυσης της καινοτομίας. Γι’ αυτό και τα χρήματα πήγαν στο Λονδίνο, σε μια ασφαλή αλλά χαμηλής απόδοσης επένδυσης!
Στην αγορά επισημαίνουν πως πρέπει να εξεταστεί ποιο ποσοστό των κεφαλαίων που δαπανήθηκαν είναι επενδύσεις σε καινοτόμες ή μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ποιο ποσοστό ξοδεύτηκε για τις αμοιβές διαχείρισης των 11 ΑΚΕΣ οι οποίες κατά πληροφορίες ανέρχονται στο 2,5% επί των δεσμευμένων κεφαλαίων ετησίως.
Ενδεικτικό του τρόπου λειτουργίας του ΤΑΝΕΟ είναι οι παρωχημένες πληροφορίες που παρέχονται για τα μέλη της επενδυτικής επιτροπής στην οποία πρόεδρος είναι ο έμπειρος τραπεζίτης Ιάκωβος Γεωργάνας, ο οποίος διανύει την 9η δεκαετία της ζωής τους (ζωή νάχει). Αναφέρεται ότι στην επενδυτική επιτροπή είναι ο Γιάννης Πεχλιβανίδης με την ιδιότητα του αναπληρωτή διευθύνοντα συμβούλου της Τράπεζας Κύπρου την οποία δεν έχει πια (έχει φτιάξει εταιρεία συμβούλων). Επίδης, αναφέρεται ότι μέλος της επενδυτικής επιτροπής είναι ο Νικος Καραμούζης ως αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της Eurobank, από την οποία όμως έχει αποχωρήσει (τώρα βρίσκεται στον όμιλο της Τράπεζας Πειραιώς, στην Γενική Τράπεζα).

Επενδυτικές εταιρείες εν υπνώσει και κραυγαλέες αστοχίες

Είναι αναμενόμενη η αποτυχία κάποιων εκ των επενδύσεων που πραγματοποιούν οι εταιρείες επιχειρηματικών συμμετοχών. Ομως μεταξύ των τοποθετήσεων στις οποίες προχώρησαν τα τελευταία χρόνια οι 11 εταιρείες στις οποίες συμμετέχει το ΤΑΝΕΟ περιλαμβάνονται και κραυγαλέα παραδείγματα. Για παράδειγμα το Zaitech Fund που διαχειρίζεται η Attica Ventures της Τράπεζας Αττικής επένδυσε σε αλυσίδα internet cafe (e-Global) η οποία χρεοκόπησε λίγους μήνες μετά καθώς και σε φωτοβολταϊκά πάρκα (!) που έχουν πληγεί βάναυσα από την κρίση ρευστότητας στην αγορά ενέργειας (UPDATE: Η Attica Ventures πρόλαβε και βγήκε από τις εταιρείες φωτοβολταϊκών με απόδοση 70%). Σε κάποιες άλλες περιπτώσεις, όπως το AIMS Fund (κεφάλαια περί τα 40.000.000 ευρώ με τα 20.000.000 να προέρχονται από το ΤΑΝΕΟ) καταγράφονται μόνο δύο επενδύσεις, η μία από τις οποίες πάλι στα φωτοβολταϊκά! Η Oxygen Capital Management που είχε δημιουργηθεί μαζί με τον όμιλο Ρέστη αναφέρει μόνο μία επένδυση (Lead Generation) παρά τα 15.000.000 που δέσμευσε το ΤΑΝΕΟ από το 2008. Καμία επένδυση δεν αναφέρεται για το «TANEO FG RES FUND» που δημιουργήθηκε το 2008 με κεφάλαια των ομίλων Ρέστη και Φειδάκη και το ΤΑΝΕΟ να δεσμεύει 12.000.000 ευρώ.
Ρεπορτάζ του Χρήστου Ιωάννου και της αφεντιάς μου που δημοσιεύθηκε στην «κυριακάτικη δημοκρατία»


Η φάμπρικα με τα κρατικά κονδύλια για την «καινοτομία» και «επιχειρηματικότητα»

Μια νέα βιομηχανία μεσαζόντων, αετονύχηδων και αεριτζήδων δημιουργείται μέσω των τεράστιων κοινοτικών κονδυλίων που δαπανώνται για την ενίσχυση της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας στη χώρα μας. Εξαιτίας του πρόχειρου σχεδιασμού, του πελατειακού κράτους, της ανάγκης για απορρόφηση κοινοτικών πόρων και της δράσης τρωκτικών σε τμήματα του κρατικού μηχανισμού όπως η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ακυρώνεται η σοβαρή προσπάθεια που καταβάλλεται από πολλούς ανθρώπους για χρηματοδότηση νέων επιχειρηματιών που αναπτύσσουν προϊόντα ή υπηρεσίες για τη διεθνή αγορά.
Είναι κοινό μυστικό σε στελέχη που ασχολούνται με την υπόθεση πως από τα περίπου 100.000.000 ευρώ κρατικού χρήματος που θα δαπανηθεί στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ για την «καινοτομία και την επιχειρηματικότητα» λιγότερο από το 20% θα φτάσει στους νέους επιχειρηματίες που διψούν για κεφάλαια προκειμένου να αναπτύξουν την ιδέα τους. Το 80% χάνεται σε σεμινάρια, δήθεν «θερμοκοιτίδες», εκδηλώσεις «ενίσχυσης καινοτομίας» από δήμους, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, Επιμελητήρια, συνδέσμους επιχειρήσεων και Πανεπιστήμια καθώς και σε άλλες ενέργειες επικοινωνιακού περιεχομένου. Κάποια από τα χρήματα έγιναν κατά το πρόσφατο παρελθόν πολυώροφα κτίρια Ενώσεων που επιδοτούνται επί χρόνια, χωρίς κανείς να εξετάζει την αποτελεσματικότητα των σεμιναρίων / συνεδρίων και άλλων παρεμβάσεων στις οποίες σπαταλώνται δεκάδες εκατομμύρια ευρώ από πολύτιμους κρατικούς πόρους.
Στην Ελλάδα μπορεί να δυσκολευόμαστε ως οικονομία να χρηματοδοτήσουμε με αρχικό κεφάλαιο (το λεγόμενο seed capital, κεφάλαιο σποράς) περισσότερες από 15 – 20 νέες επιχειρήσεις το χρόνο, αλλά διαθέτουμε: Δύο–τρεις συλλόγους «νέων επιχειρηματιών» ή «νεοφυών επιχειρήσεων», πολλούς «προέδρους και αντιπροέδρους» που συνδιαλέγονται με τους αρμόδιους υπουργούς εκπροσωπώντας μόνο τους εαυτούς και μερικούς επιδοτούμενους φίλους, «Ζώνες Καινοτομίας» που δεν λειτουργούν, «θερμοκοιτίδες» (incubators) αμφίβολης αποτελεσματικότητας από δήμους ή ιδιωτικές εταιρείες με δημόσιο χρήμα. Απίστευτα κρατικά κονδύλια δαπανώνται για εκδηλώσεις, «διαγωνισμούς καινοτομίας» («εμείς σας δίνουμε το βραβείο, εσείς να πάτε να βρείτε τα λεφτά» από την αγορά), ημερίδες, συνέδρια, παρουσιάσεις.
Ενώ όλοι συμφωνούν για την ανάγκη συμμετοχής του δημοσίου, μέσω κρατικών πόρων, στην ενίσχυση της καινοτομίας, ελάχιστοι θεωρούν αποτελεσματικό το σημερινό μοντέλο διασπάθισης πόρων από δήθεν «απόστολους της καινοτομίας». Επισημαίνεται, για παράδειγμα, πως παρά τον ορυμαγδό των κρατικών χρημάτων για «ενίσχυση καινοτομίας», των εξαγγελιών για δημιουργία δικτύων «ατύπων επενδυτών» (των λεγόμενων angels, δηλαδή ιδιωτών που επενδύουν σε καινοτόμες επιχειρήσεις) τα αποτελέσματα είναι πενιχρά. Μάλιστα, σύμφωνα με στοιχεία του ΙΟΒΕ, η δραστηριότητα των angels κινείται πτωτικά τα τελευταία χρόνια. Ενώ το 2007, περίπου το 53% των επενδυτών δήλωνε πως χρηματοδότησε «συναδέλφους, φίλους, γείτονες ή αγνώστους με καλή ιδέα», το αντίστοιχο ποσοστό το 2012 είχε περιοριστεί σε μόλις 28%.
Οσοι ζητούν αλλαγή του σημερινού μοντέλου στήριξης των νέων επιχειρήσεων, ώστε τα τεράστια κρατικά κεφάλαια να πηγαίνουν σε αυτούς που τα έχουν πραγματικά ανάγκη, δηλαδή τους νέους επιχειρηματίες, επισημαίνουν και κάτι άλλο. Τα τελευταία χρόνια μαθαίνουμε μόνο για νέες επιχειρηματικές ιδέες από το χώρο του Διαδικτύου γεγονός που αποτελεί δείγμα της αδυναμίας πρόσβασης των νέων ανθρώπων σε αρχικά κεφάλαια (seed capital). «Μαθαίνουμε μόνο για εφαρμογές στο Διαδίκτυο και στις κινητές συσκευές επειδή μια τέτοια εφαρμογή δεν απαιτεί σημαντικά κεφάλαια» λέει ο Ευαγγ. Αχιλλόπουλος, επικεφαλής της «Ομάδας Θεσμικών Παρεμβάσεων» του Ελληνικού Συνδέσμου Νέων Επιχειρηματιών (ΕΣΥΝΕ). «Ο νεαρός αγοράζει έναν υπολογιστή και αναπτύσσει την εφαρμογή χωρίς να χρειάζεται κεφάλαια» προσθέτει.
Αντίθετα δεν βλέπουμε να χρηματοδοτούνται καινοτόμες ιδέες σε άλλους τομείς (πέραν του Διαδικτύου) επειδή απαιτούνται σημαντικά αρχικά κεφάλαια. Εκτός και αν παραδεχθούμε πως δεν διαθέτουμε μηχανικούς, γιατρούς ή άλλους επιστήμονες που καινοτομούν. Αλλά «οι ιδέες τους απαιτούν σημαντικά υψηλότερα κεφάλαια έναντι των εφαρμογών Διαδικτύου και γι’ αυτό μένουν στα χαρτιά».
Κορυφαίο παράδειγμα διάθεσης κονδυλίων που αφορούν «ενίσχυση επιχειρηματικότητας / καινοτομίας» για άσχετους σκοπούς αποτελούν τα περίπου 27.000.000 ευρώ του δήμου Αθηναίων. Τα περισσότερα μεταφέρονται σε οργανισμούς/φορείς/υπηρεσίες εντός του δήμου, οι οποίοι υποτίθεται κοπιάζουν για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας. Περί τα δύο εκατομμύρια ευρώ (!) διατίθενται για τη δημιουργία «θερμοκοιτίδας» στην οποία θα στεγάζονται νέες επιχειρήσεις, όταν δεκάδες επιχειρηματίες αδυνατούν να εξασφαλίσουν τα 30.000–40.000 ευρώ που απαιτούνται για το ξεκίνημα μιας επιχειρηματικής ιδέας.
Ενδεικτικό είναι επίσης ότι πολλά χρήματα παίρνει το Οικονομικό Πανεπιστήμιο και λιγότερα π.χ. το Γεωπονικό ή άλλα πανεπιστήμια που δεν παίρνουν καθόλου όπως το Πολυτεχνείο που εξ’ αντικειμένου θα μπορούσαν να αναπτύξουν και να μεταφέρουν τεχνογνωσία καλύτερα και σε περισσότερους τομείς από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο (σ.σ. Δεν λέμε να μην παίρνει χρήματα το ΟΠΑ, αλλά κάποια άλλα πρέπει να παίρνουν περισσότερα).
Με άλλα λόγια το αρμόδιο για την καινοτομία και την διαχείριση των πόρων υπουργείο Ανάπτυξης εκχωρεί χρήματα για την ανάπτυξη σε μη αρμόδιους φορείς και κυρίως δήμους. Είναι αστείο παγκοσμίως ο δήμος να κάνει clusters. Στο δήμο Αθηναίων απαντούν πως η γενική κατανομή των πόρων είχε αποφασιστεί εδώ και χρόνια. Αλλά το ίδιο κάνει και ο ΣΕΒ, ο οποίος αντί να χρηματοδοτεί την καινοτομία, παίρνει ο ίδιος χρήματα από το ΕΣΠΑ για να «κινητοποιήσει» start-ups.


Προς το παρόν η Ελλάδα διαθέτει περιορισμένο αριθμό «θερμοκοιτίδων» που προσφέρουν πραγματικές υπηρεσίες στις νέες εταιρείες που στεγάζουν (κάποιες εξ αυτών χρωστούν το νοίκι…). Φυσικά και δεν προσφέρουν κεφάλαια, δηλαδή αυτό που πραγματικά ζητούν σήμερα οι νέοι επιχειρηματίες αφού ούτως ή άλλως δεν είναι τέτοιος ο ρόλος τους. Γι’ αυτό και κάποιοι αναρωτιούνται μήπως κάποιο ικανό ποσοστό των επιδοτήσεων προς σοβαρές πρωτοβουλίες όπως η «Ελληνική Πρωτοβουλία Τεχνολογικών Συνεργατικών Σχηματισμών» Coralia έπρεπε να πηγαίνει πως άμεση χρηματοδότηση των εταιρειών που στεγάζει. Οι ίδιοι τονίζουν πως σοβαρές προσπάθειες στον τομέα των incubators, κυρίως με ιδιωτική χρηματοδότηση, όπως η metavallon (κύριος υποστηρικτής είναι το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος) δεν λύνουν την ανάγκη των νέων εταιρειών για χρηματοδότηση.
Ακόμα και στελέχη του κρατικού μηχανισμού που ασχολούνται με την υπόθεση παραδέχονται τη σπατάλη πόρων σε «συμβουλές» και εκδηλώσεις. Επισημαίνουν πως σε μια συνάντηση με Ελληνες κυβερνητικούς αξιωματούχους ο ιδρυτής του ισραηλινού κρατικού επενδυτικού κεφαλαίου «ΥΟΖΜΑ Fund of Funds» Elrich Yigal είχε προειδοποιήσει: «Για να υπάρξει ουσιαστική ενίσχυση της καινοτομίας πρέπει να δημιουργούνται να χρηματοδοτούνται με seed capital εκατοντάδες νέες εταιρείες το χρόνο. Αν δεν το καταφέρετε, καλύτερα να πάτε σε μια παραλία για μαύρισμα». Το Ισραήλ θεωρείται το απόλυτο παράδειγμα ουσιαστικής συμμετοχής του κράτους στη χρηματοδότηση και ενίσχυση της καινοτομίας και ήδη συνεργάζεται με το υπουργείο Ανάπτυξης για τον καθορισμό της ελληνικής στρατηγικής για την καινοτομία.
«Προς το παρόν εμείς πανηγυρίζουμε επειδή λειτουργούν στη χώρα περί τους 50 – 60 επενδυτές που χρηματοδοτούν γύρω στις 15 με 20 επιχειρήσεις το χρόνο, κυρίως από τον τομέα των εφαρμογών Διαδικτύου» λένε άνθρωποι που παρακολουθούν χρόνια την προσπάθεια δημιουργία καινοτόμων εταιρειών στην Ελλάδα. Οι ίδιοι παραδέχονται πως μέσω του ΕΣΠΑ (πρόγραμμα Jeremie) δημιουργήθηκαν «κουτιά» με κεφάλαια από επενδυτικές εταιρείες που συνέβαλλαν στη χρηματοδότηση αρκετών μικρών επιχειρήσεων. Επιμένουν, όμως, πως τόσο ο αριθμός των νέων εταιρειών που λαμβάνουν χρηματοδότηση είναι μικρός και πως συνήθως δίνονται μικρά ποσά γιατί δεν υπάρχουν «κουτιά» με κεφάλαια σοβαρού μεγέθους. Περισσεύουν, πάντως, οι «μέντορες», οι «σύμβουλοι» και οι «πρόεδροι»… Ενας από τους «προέδρους» διεκδικεί πανευρωπαϊκό ρόλο παρά το γεγονός πως τα μέλη του συνδέσμου έχουν περιοριστεί από περίπου 18 σε …τέσσερα.
Μια πρόσφατη εξαγγελία αρκεί για να καταλάβει κάποιος πως ακριβώς βλέπουν κάποιοι σε κυβέρνηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση την ενίσχυση της καινοτομίας, σε μια περίοδο που ακόμα και μεγάλες επιχειρήσεις αδυνατούν να βρουν νέα κεφάλαια. Προ ημερών ανακοινώθηκε από τον υπουργό Μακεδονίας και Θράκης Θ. Καράογλου πως στην «νεκρή ζώνη» που ονομάζεται «Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας» στη Θεσσαλονίκη, θα δημιουργηθεί «θερμοκοιτίδα ιδεών» ενώ προωθείται και το «Thessaloniki Innovation Camp», πάντα με κοινοτικά κονδύλια, με τη συνδρομή της Γενικής Γραμματείας Ερευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ). Ο δε υπουργός Μακεδονίας υποστήριξε πως η «Ζώνη Καινοτομίας» χρειάζεται τουλάχιστον 100 – 150 στρέμματα» πιθανώς γιατί ουδείς του εξήγησε πως άλλες είναι οι προτεραιότητες ενίσχυσης της καινοτομίας, σε μια περίοδο δημοσιονομικής στενότητας. «Μέσω της κατασκευής κτιρίων και αγοράς εκτάσεων απορροφώνται ταχύτερα τα κοινοτικά κονδύλια χωρίς να πονοκεφαλιάζουν οι αρμόδιοι», επισημαίνουν όσοι διάβασαν με δέος την απαίτηση για δεκάδες στρέμματα ενίσχυσης της καινοτομίας.
Η φάμπρικα της καινοτομίας δίνει προς το παρόν (κρατικό) χρήμα σε αρκετούς παράγοντες οι οποίοι προσφέρουν συμβουλές με το αζημίωτο σε φιλόδοξους επιχειρηματίες, με αποτέλεσμα να περιορίζονται τα κεφάλαια προς χρηματοδότηση καινοτόμων ιδεών. Μοντέλα για τον περιορισμό των μεσαζόντων έχουν προταθεί στην κυβέρνηση, χωρίς προς το παρόν να έχουν περιοριστεί το ποσοστό κονδυλίων του ΕΣΠΑ που οδεύει προς σεμινάρια, συνέδρια και διαγωνισμούς καινοτομίας. Μια λύση είναι η δημιουργία ενός περισσότερο «δημοκρατικού» μηχανισμού αξιολόγησης των νέων ιδεών από καινοτόμους επιχειρηματίες λένε όσοι έχουν εντοπίσει τις αδυναμίες του σημερινού μοντέλου. Με μικρότερη εμπλοκή «επιτροπών αξιολόγησης» του δημοσίου, λιγότερο χρήμα για «συμβουλάτορες» και άμεση χρηματοδότηση των νέων ανθρώπων που ασφυκτιούν.


Θετικά παραδείγματα


Εκτός από την αύξηση των επενδύσεων σε νέες επιχειρήσεις, έστω και αν η προσπάθεια καλύπτεται κάτω από το βάρος της κακοδιαχείρισης με τα κοινοτικά κονδύλια για έρευνα και καινοτομία, υπάρχουν και πολλά φωτεινά παραδείγματα. Πρόκειται για εξελίξεις που δείχνουν πως η κρίση κινητοποιεί δυνάμεις οι οποίες μέχρι σήμερα είτε βρίσκονταν σε πολυετή νάρκη, είτε καλύπτονταν από το πέπλο της δήθεν ισχυρής οικονομίας. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι το ειδικό μεταπτυχιακό (i-MBA) του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών το οποίο κατέκτησε το Βραβείο Καινοτομίας 2013 του διεθνούς οργανισμού πιστοποίησης αντίστοιχων προγραμμάτων (Association of MBAs’ – ΑΜΒΑ) για το καινοτόμο πρόγραμμα σπουδών σε προηγμένες ηλεκτρονικές δεξιότητες (e-skills curriculum) που προσφέρει στους φοιτητές του.
Οπως εξηγεί ο διευθυντής του ΜΒΑ International, Καθηγητής Γιώργος Ιωάννου, το καινοτόμο χαρακτηριστικό του προγράμματος εντάχθηκε τον Σεπτέμβριο του 2012 και «συμβαδίζει με τις πιο σύγχρονες τάσεις στον χώρο της εκπαίδευσης στελεχών. Προσφέρεται 100% μέσω Διαδικτύου και δημιουργεί αξία στους φοιτητές του προγράμματος, προετοιμάζοντάς τους για περισσότερα από 20 νέα επαγγέλματα της Ψηφιακής Οικονομίας, ενώ παράλληλα ενισχύει τις ηλεκτρονικές δεξιότητές τους, ώστε να μπορούν να προωθούν τις επιχειρήσεις τους στο Internet». Οι φοιτητές έχουν πρόσβαση σε μαθήματα για ειδικότητες με αυξημένη ζήτηση στο χώρο του Διαδικτύου, ενώ παράλληλα αλληλεπιδρούν με καθηγητές και άλλους φοιτητές και παρακολουθούν εκπαιδευτικά προγράμματα με τις τελευταίες εξελίξεις στην αγορά εργασίας.
Στην ιστορία μιας μικρής εταιρείας που ετοιμάζεται να επεκταθεί στις ΗΠΑ, της Locish, αποτυπώνεται, επίσης, η Ελλάδα που αλλάζει και που εκμεταλλεύεται τον απανταχού Ελληνισμό. Η εταιρεία αναπτύσσει μια εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα η οποία προσφέρει στους χρήστες την δυνατότητα να ζητούν και να λαμβάνουν προτάσεις, από άτομα με παρόμοιο γούστο και στυλ διασκέδασης, σχετικά με μέρη όπου μπορούν να απολαύσουν το γεύμα ή το ποτό τους. Ιδρύθηκε από έναν πρώην δημόσιο υπάλληλο (ο Αλέξης Χριστοδούλου ήταν επί χρόνια καθηγητής πληροφορικής σε δημόσια σχολεία) και τον Γρηγόρη Ζωντανό, που είχε τολμήσει από πολύ μικρή ηλικία να μπεί στο επιχειρείν. Οι ιδρυτές της Locish πήγαν στην Silicon Valley της Καλιφόρνια, τον παράδεισο της παγκόσμιας καινοτομίας και βρήκαν όχι έναν, αλλά τρεις, Ελληνοαμερικανούς επιχειρηματίες πρόθυμους να επενδύσουν στην ιδέα τους. Πρόκειται για τους Θάνο Τριάντ, Τζ. Παπαδόπουλο και Αργύρη Ζύμνη (που έγινε εκατομμυριούχος επειδή πώλησε τη δική του εταιρεία στο Twitter) οι οποίοι αποφάσισαν να στηρίξουν την επιχείρηση των 8 εργαζομένων από την Αθήνα.
Χάρη στη στήριξη των Ελληνοαμερικανών, οι δύο ιδρυτές της Locish κατάφεραν να πάρουν περί τα 820.000 δολάρια (με συμμετοχή και δύο επενδυτικών εταιρειών από την Ελλάδα, των Odyssey Jeremy Partners και Jeremy Open Fund II) ώστε να αναβαθμίσουν την εφαρμογή και ετοιμάζουν απόβαση στις ΗΠΑ. Ουδείς γνωρίζει αν θα καταφέρουν να κατακτήσουν την αμερικανική αγορά, αλλά τουλάχιστον προσπάθησαν. Και οι δύο μας είπαν πως η κατάσταση έχει βελτιωθεί για τους νέους επιχειρηματίες στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, βασιζόμενοι στη δική τους θετική εμπειρία.
Επενδυτικά οχήματα όπως το Openfund έχουν στηρίξει και επιχειρηματικές πρωτοβουλίες με σοβαρό στίγμα στη διεθνή αγορά, όπως το Taxibeat υπό τον Νίκο Δρανδάκη, και ενδιαφέρουσες προσπάθειες όπως η workable, κ.α.


Μια έκδοση του κειμένου δημοσιεύθηκε στην «κυριακάτικη δημοκρατία»

Κάποτε υπήρχε ελληνική χαλυβουργία


Τα νούμερα είναι τρομακτικά και προκαλούν ζάλη: Οι συσσωρευμένες ζημιές της ελληνικής χαλυβουργίας, του σημαντικότερου τομέα της βαριάς βιομηχανίας της χώρας, κατά την τελευταία πενταετία ξεπερνούν τα 700.000.000 ευρώ! Πιστεύει, άραγε, κάποιος πως οι πάλαι ποτέ κραταιές βιομηχανίες έχουν περιθώρια επιβίωσης αν συνεχιστεί η σημερινή κατάσταση; Ηδη οι μισές θέσεις εργασίας στον κλάδο έχουν χαθεί, ενώ τα περισσότερα εργοστάσια υπολειτουργούν ή έχουν κλείσει με την ελπίδα πως η ανάκαμψη θα έρθει νωρίτερα και ο εξοπλισμός δεν θα έχει απαξιωθεί.


Οι ελληνικές χαλυβουργίες είχαν επενδύσει περισσότερο από ένα δισ. ευρώ στο πρώτο μισό της προηγούμενης δεκαετίας, αλλά η στρατηγική των διοικήσεων υπήρξε λαθεμένη: Επικεντρώθηκαν στην εγχώρια αγορά που κάλπαζε εξαιτίας της «φούσκας» στην οικοδομή και των δημοσίων έργων. Οταν έσπασε η «φούσκα» και η οικοδομή κατέρρευσε συμπαρέσυρε και τους μεγάλους ομίλους με την περιορισμένη εξαγωγική δραστηριότητα. Ομως, ακόμα και αυτή η περιορισμένη διεθνής παρουσία εξασφάλιζε στον κλάδο χαλυβουργικών προϊόντων την τρίτη θέση στις ελληνικές εξαγωγές που ήταν γενικώς περιορισμένες…


Με το ξέσπασμα της κρίσης, οι προσπάθειες των διοικήσεων για περαιτέρω ενίσχυση των εξαγωγών δε βρήκαν αρωγό την πολιτεία, παρά τα περί του αντιθέτου λεγόμενα. Αντίθετα, η φορομπηχτική πολιτική στην ενέργεια οδήγησε σε έκρηξη του κόστους παραγωγής με αποτέλεσμα η ελληνική χαλυβουργία να βλέπει την εγχώρια ζήτηση στα χαμηλότερα επίπεδα του τελευταίου μισού αιώνα (έχουμε γυρίσει στις αρχές της δεκαετίας του ’60…), αλλά ταυτόχρονα να αδυνατεί να ενισχύσει τις πωλήσεις στο εξωτερικό.


Σε ένα πρόσφατο άρθρο του, ο πρόεδρος της Ένωσης Χαλυβουργιών Ελλάδος Αλέξανδρος Τικτόπουλος υποστήριζε πως η αγορά έχει συρρικνωθεί κατά 85% σε σύγκριση με τα προ κρίσης επίπεδα. Ο ίδιος παρουσίαζε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία οι ελληνικές χαλυβουργίες έχασαν σημαντικό έδαφος στην κύρια εξαγωγική τους αγορά, την Αλγερία. Στο εννεάμηνο Ιανουαρίου – Σεπτεμβρίου 2013, οι ελληνικές εξαγωγές μειώθηκαν κατά 40,3%, την ίδια ώρα που οι χαλυβουργοί ανταγωνιστικών χωρών (Ιταλία, Ισπανία και Πορτογαλία) ενίσχυσαν τις εξαγωγές τους κατά σχεδόν 30%.


Ποιους άλλους αριθμούς πρέπει να παραθέσει κάποιος ώστε να πειστούν οι αρμόδιοι για την ανάγκη λήψης άμεσων μέτρων; Χωρίς μέτρα, σύντομα δεν θα υπάρχει η ελληνική χαλυβουργία. Αν θεωρούμε πως δεν πρέπει να υπάρχει, ας μας πει κάποιος με τι θα την αντικαταστήσουμε, πότε και με ποιο σχέδιο.

Δημοσιεύθηκε στην «κυριακάτικη δημοκρατία»