Το δημόσιο συμφέρον και οι διαγωνισμοί – λάστιχο

Η συντριπτική πλειοψηφία των σταθμών μετρό ανά την Ευρώπη διαθέτει στα δύο άκρα, τα λεγόμενα blast shafts, μηχανολογικές εγκαταστάσεις (ένας πανίσχυρος ανεμιστήρας και φρεάτιο) που χρησιμοποιούνται κυρίως για την αντιμετώπιση κινδύνων πυρκαγιάς. Στην ουσία διώχνουν τον καπνό γιατί σε περίπτωση φωτιάς σε σήραγγα μετρό τα περισσότερα θύματα μπορεί να είναι από ασφυξία. Οταν λοιπόν βρίσκονταν σε εξέλιξη ο διαγωνισμός για το μετρό Θεσσαλονίκης, η κοινοπραξία υπό την ΑΕΓΕΚ που επικράτησε (με τα γνωστά αποτελέσματα) κατέθεσε προσφορά που ήταν πιο οικονομική γιατί αντί για δύο blast shafts στα δύο άκρα κάθε σταθμού πρότεινε ένα που θα το τοποθετούσε στη μέση! Παρά τις ενστάσεις που κατέθεσαν οι ανταγωνιστές της, η τότε διοίκηση της Αττικό Μετρό, με πολιτική εντολή φαντάζονται όσοι ασχολήθηκαν με την υπόθεση, δέχθηκε την προσφορά της κοινοπραξίας. Λίγο αργότερα, όμως, της ζητήθηκε από την Αττικό Μετρό να ακολουθήσει την παγκόσμια πρακτική και να φτιάξει δύο εγκαταστάσεις σε κάθε σταθμό!
Γιατί τα γράφουμε όλα αυτά; Ως απάντηση στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου Υποδομών και σε όσους παραπέμπουν στις αποφάσεις της διαιτησίας και της δικαιοσύνης για την τύχη του μετρό Θεσσαλονίκης. Το ίδιο το δημόσιο (η Αττικό Μετρό) δέχθηκε προσφορά που βρίσκονταν εκτός προδιαγραφών προσφέροντας ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε κάποια από τις κοινοπραξίες που διεκδικούσε το έργο. Το ίδιο το δημόσιο ζήτησε λίγους μήνες μετά να αλλάξουν οι προδιαγραφές του έργου για να μην τους πάρουν με τις πέτρες. Ετσι στην ουσία έδωσε στην κοινοπραξία τη δυνατότητα να ζητήσει αποζημίωση για τις πρόσθετες εργασίες αφού αρχικά είχε δεχθεί το ένα blast shaft ανά σταθμό που στη συνέχεια έγιναν δύο. Συνεπώς, όσοι υποστηρίζουν πως η κοινοπραξία δεν θα πάρει το μισό δισ. ευρώ που διεκδικεί για το μετρό Θεσσαλονίκης (ως πρόσθετο κόστος με υπαιτιότητα του δημοσίου) ξεχνούν πως οι ίδιες οι κρατικές υπηρεσίες έχουν ανοίξει διάπλατα το δρόμο για τις διεκδικήσεις. Η προχειρότητα των μελετών αποδεικνύεται από την πολυετή καθυστέρηση του έργου, όπως και η προκλητική καθυστέρηση με τις απαλλοτριώσεις.
Αντί να κρύβονται πίσω από τη διαιτησία και τα δικαστήρια, οι υπηρεσίες του δημοσίου πρέπει να αναζητήσουν ευθύνες τόσο για την ανάθεση του έργου σε μια κοινοπραξία της οποίας ηγούνταν επιχείρηση που σχεδόν πτώχευσε λίγους μήνες μετά, όσο και για τα χρόνια που χάθηκαν χωρίς να προχωρά το έργο. Η περίπτωση των συστημάτων αντιμετώπιση πυρκαγιάς δείχνει πως οι ίδιες οι υπηρεσίες της Αττικό Μετρό δίνουν λαβές για διεκδικήσεις εκατομμυρίων ευρώ από την κοινοπραξία. Εξαιτίας των παραλείψεων των δημοσίων υπηρεσιών, οι εργολάβοι διεκδικούν τεράστια ποσά και συνήθως τα κερδίζουν. Τις περισσότερες φορές, βέβαια, δε χρειάζεται να πάνε στα δικαστήρια. Τα προσφέρουν εύκολα οι υπηρεσίες οι οποίες παραδέχονται τα λάθη τους. Η κοινοπραξία που έχει αναλάβει το Μετρό Θεσσαλονίκης απλώς θα περιμένει λίγο παραπάνω γιατί οι αποφάσεις των δικαστηρίων καθυστερούν. Ξέρουμε, όμως, από σήμερα ποιοι θα βρεθούν και κερατάδες και δαρμένοι.

Δημοσιεύθηκε σήμερα στη «δημοκρατία»

Η φάμπρικα με τα κρατικά κονδύλια για την «καινοτομία» και «επιχειρηματικότητα»

Μια νέα βιομηχανία μεσαζόντων, αετονύχηδων και αεριτζήδων δημιουργείται μέσω των τεράστιων κοινοτικών κονδυλίων που δαπανώνται για την ενίσχυση της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας στη χώρα μας. Εξαιτίας του πρόχειρου σχεδιασμού, του πελατειακού κράτους, της ανάγκης για απορρόφηση κοινοτικών πόρων και της δράσης τρωκτικών σε τμήματα του κρατικού μηχανισμού όπως η Τοπική Αυτοδιοίκηση, ακυρώνεται η σοβαρή προσπάθεια που καταβάλλεται από πολλούς ανθρώπους για χρηματοδότηση νέων επιχειρηματιών που αναπτύσσουν προϊόντα ή υπηρεσίες για τη διεθνή αγορά.
Είναι κοινό μυστικό σε στελέχη που ασχολούνται με την υπόθεση πως από τα περίπου 100.000.000 ευρώ κρατικού χρήματος που θα δαπανηθεί στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ για την «καινοτομία και την επιχειρηματικότητα» λιγότερο από το 20% θα φτάσει στους νέους επιχειρηματίες που διψούν για κεφάλαια προκειμένου να αναπτύξουν την ιδέα τους. Το 80% χάνεται σε σεμινάρια, δήθεν «θερμοκοιτίδες», εκδηλώσεις «ενίσχυσης καινοτομίας» από δήμους, Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις, Επιμελητήρια, συνδέσμους επιχειρήσεων και Πανεπιστήμια καθώς και σε άλλες ενέργειες επικοινωνιακού περιεχομένου. Κάποια από τα χρήματα έγιναν κατά το πρόσφατο παρελθόν πολυώροφα κτίρια Ενώσεων που επιδοτούνται επί χρόνια, χωρίς κανείς να εξετάζει την αποτελεσματικότητα των σεμιναρίων / συνεδρίων και άλλων παρεμβάσεων στις οποίες σπαταλώνται δεκάδες εκατομμύρια ευρώ από πολύτιμους κρατικούς πόρους.
Στην Ελλάδα μπορεί να δυσκολευόμαστε ως οικονομία να χρηματοδοτήσουμε με αρχικό κεφάλαιο (το λεγόμενο seed capital, κεφάλαιο σποράς) περισσότερες από 15 – 20 νέες επιχειρήσεις το χρόνο, αλλά διαθέτουμε: Δύο–τρεις συλλόγους «νέων επιχειρηματιών» ή «νεοφυών επιχειρήσεων», πολλούς «προέδρους και αντιπροέδρους» που συνδιαλέγονται με τους αρμόδιους υπουργούς εκπροσωπώντας μόνο τους εαυτούς και μερικούς επιδοτούμενους φίλους, «Ζώνες Καινοτομίας» που δεν λειτουργούν, «θερμοκοιτίδες» (incubators) αμφίβολης αποτελεσματικότητας από δήμους ή ιδιωτικές εταιρείες με δημόσιο χρήμα. Απίστευτα κρατικά κονδύλια δαπανώνται για εκδηλώσεις, «διαγωνισμούς καινοτομίας» («εμείς σας δίνουμε το βραβείο, εσείς να πάτε να βρείτε τα λεφτά» από την αγορά), ημερίδες, συνέδρια, παρουσιάσεις.
Ενώ όλοι συμφωνούν για την ανάγκη συμμετοχής του δημοσίου, μέσω κρατικών πόρων, στην ενίσχυση της καινοτομίας, ελάχιστοι θεωρούν αποτελεσματικό το σημερινό μοντέλο διασπάθισης πόρων από δήθεν «απόστολους της καινοτομίας». Επισημαίνεται, για παράδειγμα, πως παρά τον ορυμαγδό των κρατικών χρημάτων για «ενίσχυση καινοτομίας», των εξαγγελιών για δημιουργία δικτύων «ατύπων επενδυτών» (των λεγόμενων angels, δηλαδή ιδιωτών που επενδύουν σε καινοτόμες επιχειρήσεις) τα αποτελέσματα είναι πενιχρά. Μάλιστα, σύμφωνα με στοιχεία του ΙΟΒΕ, η δραστηριότητα των angels κινείται πτωτικά τα τελευταία χρόνια. Ενώ το 2007, περίπου το 53% των επενδυτών δήλωνε πως χρηματοδότησε «συναδέλφους, φίλους, γείτονες ή αγνώστους με καλή ιδέα», το αντίστοιχο ποσοστό το 2012 είχε περιοριστεί σε μόλις 28%.
Οσοι ζητούν αλλαγή του σημερινού μοντέλου στήριξης των νέων επιχειρήσεων, ώστε τα τεράστια κρατικά κεφάλαια να πηγαίνουν σε αυτούς που τα έχουν πραγματικά ανάγκη, δηλαδή τους νέους επιχειρηματίες, επισημαίνουν και κάτι άλλο. Τα τελευταία χρόνια μαθαίνουμε μόνο για νέες επιχειρηματικές ιδέες από το χώρο του Διαδικτύου γεγονός που αποτελεί δείγμα της αδυναμίας πρόσβασης των νέων ανθρώπων σε αρχικά κεφάλαια (seed capital). «Μαθαίνουμε μόνο για εφαρμογές στο Διαδίκτυο και στις κινητές συσκευές επειδή μια τέτοια εφαρμογή δεν απαιτεί σημαντικά κεφάλαια» λέει ο Ευαγγ. Αχιλλόπουλος, επικεφαλής της «Ομάδας Θεσμικών Παρεμβάσεων» του Ελληνικού Συνδέσμου Νέων Επιχειρηματιών (ΕΣΥΝΕ). «Ο νεαρός αγοράζει έναν υπολογιστή και αναπτύσσει την εφαρμογή χωρίς να χρειάζεται κεφάλαια» προσθέτει.
Αντίθετα δεν βλέπουμε να χρηματοδοτούνται καινοτόμες ιδέες σε άλλους τομείς (πέραν του Διαδικτύου) επειδή απαιτούνται σημαντικά αρχικά κεφάλαια. Εκτός και αν παραδεχθούμε πως δεν διαθέτουμε μηχανικούς, γιατρούς ή άλλους επιστήμονες που καινοτομούν. Αλλά «οι ιδέες τους απαιτούν σημαντικά υψηλότερα κεφάλαια έναντι των εφαρμογών Διαδικτύου και γι’ αυτό μένουν στα χαρτιά».
Κορυφαίο παράδειγμα διάθεσης κονδυλίων που αφορούν «ενίσχυση επιχειρηματικότητας / καινοτομίας» για άσχετους σκοπούς αποτελούν τα περίπου 27.000.000 ευρώ του δήμου Αθηναίων. Τα περισσότερα μεταφέρονται σε οργανισμούς/φορείς/υπηρεσίες εντός του δήμου, οι οποίοι υποτίθεται κοπιάζουν για την ενίσχυση της επιχειρηματικότητας. Περί τα δύο εκατομμύρια ευρώ (!) διατίθενται για τη δημιουργία «θερμοκοιτίδας» στην οποία θα στεγάζονται νέες επιχειρήσεις, όταν δεκάδες επιχειρηματίες αδυνατούν να εξασφαλίσουν τα 30.000–40.000 ευρώ που απαιτούνται για το ξεκίνημα μιας επιχειρηματικής ιδέας.
Ενδεικτικό είναι επίσης ότι πολλά χρήματα παίρνει το Οικονομικό Πανεπιστήμιο και λιγότερα π.χ. το Γεωπονικό ή άλλα πανεπιστήμια που δεν παίρνουν καθόλου όπως το Πολυτεχνείο που εξ’ αντικειμένου θα μπορούσαν να αναπτύξουν και να μεταφέρουν τεχνογνωσία καλύτερα και σε περισσότερους τομείς από το Οικονομικό Πανεπιστήμιο (σ.σ. Δεν λέμε να μην παίρνει χρήματα το ΟΠΑ, αλλά κάποια άλλα πρέπει να παίρνουν περισσότερα).
Με άλλα λόγια το αρμόδιο για την καινοτομία και την διαχείριση των πόρων υπουργείο Ανάπτυξης εκχωρεί χρήματα για την ανάπτυξη σε μη αρμόδιους φορείς και κυρίως δήμους. Είναι αστείο παγκοσμίως ο δήμος να κάνει clusters. Στο δήμο Αθηναίων απαντούν πως η γενική κατανομή των πόρων είχε αποφασιστεί εδώ και χρόνια. Αλλά το ίδιο κάνει και ο ΣΕΒ, ο οποίος αντί να χρηματοδοτεί την καινοτομία, παίρνει ο ίδιος χρήματα από το ΕΣΠΑ για να «κινητοποιήσει» start-ups.

 

Προς το παρόν η Ελλάδα διαθέτει περιορισμένο αριθμό «θερμοκοιτίδων» που προσφέρουν πραγματικές υπηρεσίες στις νέες εταιρείες που στεγάζουν (κάποιες εξ αυτών χρωστούν το νοίκι…). Φυσικά και δεν προσφέρουν κεφάλαια, δηλαδή αυτό που πραγματικά ζητούν σήμερα οι νέοι επιχειρηματίες αφού ούτως ή άλλως δεν είναι τέτοιος ο ρόλος τους. Γι’ αυτό και κάποιοι αναρωτιούνται μήπως κάποιο ικανό ποσοστό των επιδοτήσεων προς σοβαρές πρωτοβουλίες όπως η «Ελληνική Πρωτοβουλία Τεχνολογικών Συνεργατικών Σχηματισμών» Coralia έπρεπε να πηγαίνει πως άμεση χρηματοδότηση των εταιρειών που στεγάζει. Οι ίδιοι τονίζουν πως σοβαρές προσπάθειες στον τομέα των incubators, κυρίως με ιδιωτική χρηματοδότηση, όπως η metavallon (κύριος υποστηρικτής είναι το Ιδρυμα Σταύρος Νιάρχος) δεν λύνουν την ανάγκη των νέων εταιρειών για χρηματοδότηση.
Ακόμα και στελέχη του κρατικού μηχανισμού που ασχολούνται με την υπόθεση παραδέχονται τη σπατάλη πόρων σε «συμβουλές» και εκδηλώσεις. Επισημαίνουν πως σε μια συνάντηση με Ελληνες κυβερνητικούς αξιωματούχους ο ιδρυτής του ισραηλινού κρατικού επενδυτικού κεφαλαίου «ΥΟΖΜΑ Fund of Funds» Elrich Yigal είχε προειδοποιήσει: «Για να υπάρξει ουσιαστική ενίσχυση της καινοτομίας πρέπει να δημιουργούνται να χρηματοδοτούνται με seed capital εκατοντάδες νέες εταιρείες το χρόνο. Αν δεν το καταφέρετε, καλύτερα να πάτε σε μια παραλία για μαύρισμα». Το Ισραήλ θεωρείται το απόλυτο παράδειγμα ουσιαστικής συμμετοχής του κράτους στη χρηματοδότηση και ενίσχυση της καινοτομίας και ήδη συνεργάζεται με το υπουργείο Ανάπτυξης για τον καθορισμό της ελληνικής στρατηγικής για την καινοτομία.
«Προς το παρόν εμείς πανηγυρίζουμε επειδή λειτουργούν στη χώρα περί τους 50 – 60 επενδυτές που χρηματοδοτούν γύρω στις 15 με 20 επιχειρήσεις το χρόνο, κυρίως από τον τομέα των εφαρμογών Διαδικτύου» λένε άνθρωποι που παρακολουθούν χρόνια την προσπάθεια δημιουργία καινοτόμων εταιρειών στην Ελλάδα. Οι ίδιοι παραδέχονται πως μέσω του ΕΣΠΑ (πρόγραμμα Jeremie) δημιουργήθηκαν «κουτιά» με κεφάλαια από επενδυτικές εταιρείες που συνέβαλλαν στη χρηματοδότηση αρκετών μικρών επιχειρήσεων. Επιμένουν, όμως, πως τόσο ο αριθμός των νέων εταιρειών που λαμβάνουν χρηματοδότηση είναι μικρός και πως συνήθως δίνονται μικρά ποσά γιατί δεν υπάρχουν «κουτιά» με κεφάλαια σοβαρού μεγέθους. Περισσεύουν, πάντως, οι «μέντορες», οι «σύμβουλοι» και οι «πρόεδροι»… Ενας από τους «προέδρους» διεκδικεί πανευρωπαϊκό ρόλο παρά το γεγονός πως τα μέλη του συνδέσμου έχουν περιοριστεί από περίπου 18 σε …τέσσερα.
Μια πρόσφατη εξαγγελία αρκεί για να καταλάβει κάποιος πως ακριβώς βλέπουν κάποιοι σε κυβέρνηση και Τοπική Αυτοδιοίκηση την ενίσχυση της καινοτομίας, σε μια περίοδο που ακόμα και μεγάλες επιχειρήσεις αδυνατούν να βρουν νέα κεφάλαια. Προ ημερών ανακοινώθηκε από τον υπουργό Μακεδονίας και Θράκης Θ. Καράογλου πως στην «νεκρή ζώνη» που ονομάζεται «Αλεξάνδρεια Ζώνη Καινοτομίας» στη Θεσσαλονίκη, θα δημιουργηθεί «θερμοκοιτίδα ιδεών» ενώ προωθείται και το «Thessaloniki Innovation Camp», πάντα με κοινοτικά κονδύλια, με τη συνδρομή της Γενικής Γραμματείας Ερευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ). Ο δε υπουργός Μακεδονίας υποστήριξε πως η «Ζώνη Καινοτομίας» χρειάζεται τουλάχιστον 100 – 150 στρέμματα» πιθανώς γιατί ουδείς του εξήγησε πως άλλες είναι οι προτεραιότητες ενίσχυσης της καινοτομίας, σε μια περίοδο δημοσιονομικής στενότητας. «Μέσω της κατασκευής κτιρίων και αγοράς εκτάσεων απορροφώνται ταχύτερα τα κοινοτικά κονδύλια χωρίς να πονοκεφαλιάζουν οι αρμόδιοι», επισημαίνουν όσοι διάβασαν με δέος την απαίτηση για δεκάδες στρέμματα ενίσχυσης της καινοτομίας.
Η φάμπρικα της καινοτομίας δίνει προς το παρόν (κρατικό) χρήμα σε αρκετούς παράγοντες οι οποίοι προσφέρουν συμβουλές με το αζημίωτο σε φιλόδοξους επιχειρηματίες, με αποτέλεσμα να περιορίζονται τα κεφάλαια προς χρηματοδότηση καινοτόμων ιδεών. Μοντέλα για τον περιορισμό των μεσαζόντων έχουν προταθεί στην κυβέρνηση, χωρίς προς το παρόν να έχουν περιοριστεί το ποσοστό κονδυλίων του ΕΣΠΑ που οδεύει προς σεμινάρια, συνέδρια και διαγωνισμούς καινοτομίας. Μια λύση είναι η δημιουργία ενός περισσότερο «δημοκρατικού» μηχανισμού αξιολόγησης των νέων ιδεών από καινοτόμους επιχειρηματίες λένε όσοι έχουν εντοπίσει τις αδυναμίες του σημερινού μοντέλου. Με μικρότερη εμπλοκή «επιτροπών αξιολόγησης» του δημοσίου, λιγότερο χρήμα για «συμβουλάτορες» και άμεση χρηματοδότηση των νέων ανθρώπων που ασφυκτιούν.

 

Θετικά παραδείγματα

 

Εκτός από την αύξηση των επενδύσεων σε νέες επιχειρήσεις, έστω και αν η προσπάθεια καλύπτεται κάτω από το βάρος της κακοδιαχείρισης με τα κοινοτικά κονδύλια για έρευνα και καινοτομία, υπάρχουν και πολλά φωτεινά παραδείγματα. Πρόκειται για εξελίξεις που δείχνουν πως η κρίση κινητοποιεί δυνάμεις οι οποίες μέχρι σήμερα είτε βρίσκονταν σε πολυετή νάρκη, είτε καλύπτονταν από το πέπλο της δήθεν ισχυρής οικονομίας. Ενα τέτοιο παράδειγμα είναι το ειδικό μεταπτυχιακό (i-MBA) του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών το οποίο κατέκτησε το Βραβείο Καινοτομίας 2013 του διεθνούς οργανισμού πιστοποίησης αντίστοιχων προγραμμάτων (Association of MBAs’ – ΑΜΒΑ) για το καινοτόμο πρόγραμμα σπουδών σε προηγμένες ηλεκτρονικές δεξιότητες (e-skills curriculum) που προσφέρει στους φοιτητές του.
Οπως εξηγεί ο διευθυντής του ΜΒΑ International, Καθηγητής Γιώργος Ιωάννου, το καινοτόμο χαρακτηριστικό του προγράμματος εντάχθηκε τον Σεπτέμβριο του 2012 και «συμβαδίζει με τις πιο σύγχρονες τάσεις στον χώρο της εκπαίδευσης στελεχών. Προσφέρεται 100% μέσω Διαδικτύου και δημιουργεί αξία στους φοιτητές του προγράμματος, προετοιμάζοντάς τους για περισσότερα από 20 νέα επαγγέλματα της Ψηφιακής Οικονομίας, ενώ παράλληλα ενισχύει τις ηλεκτρονικές δεξιότητές τους, ώστε να μπορούν να προωθούν τις επιχειρήσεις τους στο Internet». Οι φοιτητές έχουν πρόσβαση σε μαθήματα για ειδικότητες με αυξημένη ζήτηση στο χώρο του Διαδικτύου, ενώ παράλληλα αλληλεπιδρούν με καθηγητές και άλλους φοιτητές και παρακολουθούν εκπαιδευτικά προγράμματα με τις τελευταίες εξελίξεις στην αγορά εργασίας.
Στην ιστορία μιας μικρής εταιρείας που ετοιμάζεται να επεκταθεί στις ΗΠΑ, της Locish, αποτυπώνεται, επίσης, η Ελλάδα που αλλάζει και που εκμεταλλεύεται τον απανταχού Ελληνισμό. Η εταιρεία αναπτύσσει μια εφαρμογή για κινητά τηλέφωνα η οποία προσφέρει στους χρήστες την δυνατότητα να ζητούν και να λαμβάνουν προτάσεις, από άτομα με παρόμοιο γούστο και στυλ διασκέδασης, σχετικά με μέρη όπου μπορούν να απολαύσουν το γεύμα ή το ποτό τους. Ιδρύθηκε από έναν πρώην δημόσιο υπάλληλο (ο Αλέξης Χριστοδούλου ήταν επί χρόνια καθηγητής πληροφορικής σε δημόσια σχολεία) και τον Γρηγόρη Ζωντανό, που είχε τολμήσει από πολύ μικρή ηλικία να μπεί στο επιχειρείν. Οι ιδρυτές της Locish πήγαν στην Silicon Valley της Καλιφόρνια, τον παράδεισο της παγκόσμιας καινοτομίας και βρήκαν όχι έναν, αλλά τρεις, Ελληνοαμερικανούς επιχειρηματίες πρόθυμους να επενδύσουν στην ιδέα τους. Πρόκειται για τους Θάνο Τριάντ, Τζ. Παπαδόπουλο και Αργύρη Ζύμνη (που έγινε εκατομμυριούχος επειδή πώλησε τη δική του εταιρεία στο Twitter) οι οποίοι αποφάσισαν να στηρίξουν την επιχείρηση των 8 εργαζομένων από την Αθήνα.
Χάρη στη στήριξη των Ελληνοαμερικανών, οι δύο ιδρυτές της Locish κατάφεραν να πάρουν περί τα 820.000 δολάρια (με συμμετοχή και δύο επενδυτικών εταιρειών από την Ελλάδα, των Odyssey Jeremy Partners και Jeremy Open Fund II) ώστε να αναβαθμίσουν την εφαρμογή και ετοιμάζουν απόβαση στις ΗΠΑ. Ουδείς γνωρίζει αν θα καταφέρουν να κατακτήσουν την αμερικανική αγορά, αλλά τουλάχιστον προσπάθησαν. Και οι δύο μας είπαν πως η κατάσταση έχει βελτιωθεί για τους νέους επιχειρηματίες στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια, βασιζόμενοι στη δική τους θετική εμπειρία.
Επενδυτικά οχήματα όπως το Openfund έχουν στηρίξει και επιχειρηματικές πρωτοβουλίες με σοβαρό στίγμα στη διεθνή αγορά, όπως το Taxibeat υπό τον Νίκο Δρανδάκη, και ενδιαφέρουσες προσπάθειες όπως η workable, κ.α.

 

Μια έκδοση του κειμένου δημοσιεύθηκε στην «κυριακάτικη δημοκρατία»

«Εξυπνοι μετρητές» ΔΕΗ: Τα νέα ψηφιακά

Σχεδόν τρεις δεκαετίες από την εποχή (1981) που ξεκινούσε η πολυετής κόντρα για τα ψηφιακά κέντρα του ΟΤΕ, ισχυροί επιχειρηματικοί όμιλοι από την Ελλάδα και την Ευρώπη ετοιμάζονται να δώσουν μια νέα ομηρική μάχη με έπαθλο που ξεπερνά το ένα δισεκατομμύριο ευρώ. Πρόκειται για τους διαγωνισμούς που αφορούν την αντικατάσταση των γνωστών «ρολογιών» της ΔΕΗ ανά την Ελλάδα, από «έξυπνους ψηφιακούς μετρητές» ο πρώτος από τους οποίους θα ξεκινήσει εντός των προσεχών εβδομάδων και θα έχει προϋπολογισμό περί τα 40.000.000 – 45.000.000 ευρώ. Στο παρασκήνιο, σχεδόν όλοι οι μεγάλοι όμιλοι από τους χώρους της ενέργειας, της τεχνολογίας και των κατασκευών ετοιμάζονται για τη σκληρή κόντρα που θα κρίνει ποιος θα αναλάβει τις νέες συμβάσεις.
Εκτός από τους «συνήθεις υπόπτους» όπως η Intracom (κατά πληροφορίες ήδη εκπαιδεύει τεχνικούς), η Siemens, ο όμιλος Κοπελούζου, η ΕΛΛΑΚΤΩΡ, κλπ, το παιχνίδι των «έξυπνων μετρητών» ετοιμάζονται να μπουν και νέα ονόματα. Για παράδειγμα, ο πρώην διευθύνων σύμβουλος της Vodafone Ελλάδος Γιώργος Κορωνιάς, μέσω δύο εταιρειών (της Meazon και της Inaccess) φέρεται να έχει τοποθετηθεί γερά στην αγορά ενόψει των διαγωνισμών. Στην Inaccess, εκτός από τον Γ. Κορωνιά συμμετέχει και ο πρόεδρος της Quest Συμμετοχών Θεόδωρος Φέσσας ο οποίος αναλαμβάνει από τις αρχές Μαϊου και τη θέση του προέδρου του ΣΕΒ. Η Meazon και η Inaccess έχουν λάβει τα τελευταία χρόνια κεφάλαια άνω των 7.000.000 ευρώ από εταιρείες επιχειρηματικών συμμετοχών (private equity).
Στο παιχνίδι μπαίνουν και πανίσχυροι ενεργειακοί όμιλοι της Ευρώπης που έχουν αναπτύξει συστήματα και τεχνολογίες διαχείρισης των «έξυπνων μετρητών». Ισχυρή παρουσία και εμπειρία στο συγκεκριμένο τομέα έχουν η ιταλική ENEL, η ισπανική Iberdrola, η ERDF που διαχειρίζεται το δίκτυο χαμηλής τάσης στη Γαλλία, η αμερικανική Echelon Corporation κ.α. Οι ενεργειακοί όμιλοι συνεργάζονται με κατασκευαστές εξοπλισμού όπως η Siemens, η γαλλική Sagem, αλλά και η ιαπωνική Toshiba η οποία εξαγόρασε το 2011 τον όμιλο Landis+Gyr μια από τις μονάδες του οποίου ανά τον κόσμο λειτουργεί στην Κόρινθο.
Με βάση κοινοτική οδηγία το 80% από τα περίπου 7.500.000 «ρολόγια» ηλεκτρικού ρεύματος που λειτουργούν σήμερα στη χώρα πρέπει μέχρι το 2020 να έχει αντικατασταθεί με «έξυπνα» συστήματα μέτρησης τα οποία θα επιτρέπουν στο ΔΕΔΔΗΕ, τη θυγατρική της ΔΕΗ που διαχειρίζεται τα δίκτυα χαμηλής τάσης, να καταγράφει την κατανάλωση εξ αποστάσεως, σε εταιρείες όπως η ΔΕΗ να προσφέρουν διαφορετικά τιμολόγια εντός του 24ωρου και στους καταναλωτές να γνωρίζουν ανά πάσα στιγμή πόσα θα πληρώσουν για ηλεκτρικό ρεύμα.
Οσοι παρακολουθούν την υπόθεση με τους «έξυπνους μετρητές» υποστηρίζουν πως η μάχη θα κριθεί σε δύο επίπεδα: Πρώτον, στο μοντέλο χρηματοδότησης που θα επιλεγεί γιατί είναι δύσκολο να βρεθεί το ένα δισεκατομμύριο ευρώ που απαιτείται για την επένδυση και δεύτερον, στο τεχνολογικό πρότυπο που θα υιοθετηθεί καθώς ανά την Ευρώπη υπάρχουν διαφορετικά συστήματα. Πριν από λίγες ημέρες ο επικεφαλής του ΔΕΔΔΗΕ Κ. Κόλλιας παρέδωσε στον υφυπουργό Ενέργειας Μάκης Παπαγεωργίου μελέτη της εταιρείας συμβούλων Accenture για τις εναλλακτικές λύσεις χρηματοδότησης του έργου.
Το περιεχόμενο της μελέτης είναι επτασφράγιστο μυστικό, αλλά στην αγορά επισημαίνουν πως η κυβέρνηση δεν έχει και πολλά περιθώρια. Τα βασικά σενάρια είναι τρία, με το πρώτο να προβλέπει την ιδιωτικοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ και τον ιδιώτη επενδυτή να αναλαμβάνει τη χρηματοδότηση του μεγάλου έργου εγκατάστασης των «έξυπνων μετρητών». Στην Ευρώπη υπάρχουν παραδείγματα ιδιωτικοποίησης εταιρειών όπως ο ΔΕΔΔΗΕ που ελέγχουν τα δίκτυα χαμηλής τάσης, αλλά και πρόσφατα παραδείγματα κρατικοποίησης τέτοιων εταιρειών όπως συνέβη στο Βερολίνο (στη Γερμανία λειτουργούν βέβαια περισσότεροι από 300 μικροί ΔΕΔΔΗΕ). Το δεύτερο σενάριο προβλέπει την υλοποίηση του έργου μέσω Σύμπραξης Ιδιωτικού και Δημοσίου Τομέα (ΣΔΙΤ). Δηλαδή ο ΔΕΔΔΗΕ θα συνεργαστεί με ιδιώτη ο οποίος θα αναλάβει τμήμα της χρηματοδότησης, θα εγκαταστήσει τους «έξυπνους μετρητές» και θα αναλάβει τη διαχείριση του συστήματος για κάποια χρόνια. Το τρίτο σενάριο και το πλέον δύσκολα εφαρμόσιμο, προβλέπει τη χρηματοδότηση του έργου από κοινοτικά κονδύλια και δάνεια που θα πάρει η ΔΕΗ ή ο ΔΕΔΔΗΕ από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕΤΕπ).
Σκληρή μάχη θα γίνει και για την τεχνολογία που θα υιοθετηθεί καθώς υπάρχουν διαφορετικές πλατφόρμες ανά την Ευρώπη. Οι δύο βασικές τεχνολογίες μετάδοσης των δεδομένων είναι η PLC (μετάδοση μέσω του υφιστάμενου δικτύου ηλεκτρικού ρεύματος) και η GPRS (μετάδοση μέσω δικτύων κινητής τηλεφωνίας), αλλά υπάρχει πλήθος παραλλαγών στα πρωτόκολλα επικοινωνίας. Στην Ευρώπη έχουν επενδυθεί μέχρι σήμερα περί τα τέσσερα δισ. ευρώ σε εγκαταστάσεις «έξυπνων μετρητών», ενώ στην Ιταλία και στη Σουηδία έχει ολοκληρωθεί η τοποθέτηση της πρώτης γενιάς και τώρα ετοιμάζονται για μετρητές δεύτερης γενιάς.
Ο Κωνσταντίνος Ανδρεάδης, Διευθυντής του κλάδου μετρήσεων του ΔΕΔΔΗΕ, είχε αναφέρει σε πρόσφατη παρουσίαση πως μέχρι το 2020 θα έχουν δαπανηθεί ανά την Ευρώπη περί τα 30 δισ. ευρώ για εγκατάσταση περίπου 180.000.000 «έξυπνων μετρητών». Η ENEL έχει πλέον «έξυπνους» μετρητές σε 36.000.000 πελάτες στην Ιταλία και τώρα προωθεί την εγκατάσταση του ίδιου συστήματος σε 13.000.000 πελάτες της θυγατρικής Endesa στην Ισπανία. Διαφορετικό τεχνολογικό πρότυπο χρησιμοποιεί η ισπανική Iberdrola η οποία προωθεί την εγκατάσταση 11.000.000 «έξυπνων μετρητών».

 
Ο διαγωνισμός για το πιλοτικό έργο

Ο ΔΕΔΔΗΕ προχωρά σε προκήρυξη διαγωνισμού για το «Πιλοτικό Σύστημα Έξυπνης Μέτρησης» που αφορά στην εγκατάσταση των πρώτων 160.000 «έξυπνων μετρητών» σε καταναλωτές των Περιφερειών Ξάνθης, Λέσβου (Λέσβος, Λήμνος, Αγ. Ευστράτιος) και Λευκάδας, καθώς και σε αστικό δείγμα των περιοχών Αττικής (7.000 μετρητές) και Θεσσαλονίκης (3.000 μετρητές), με προθεσμία ολοκλήρωσης εντός του 2015. Το πιλοτικό έργο, που θα προκηρυχθεί σύντομα, θα έχει προϋπολογισμό μεταξύ 40.000.000 και 45.000.000 ευρώ, σύμφωνα με στελέχη της εταιρείας. Θα δοκιμαστούν και οι δύο τεχνολογίες μετάδοσης (μέσω δικτύου ΔΕΗ και μέσω δικτύων κινητής τηλεφωνίας), ενώ όσοι τυχεροί συμμετέχουν στο πρόγραμμα θα έχουν τη δυνατότητα να εγκαταστήσουν οθόνες στο σπίτι τους ώστε να βλέπουν πόσα θα πληρώσουν για ηλεκτρικό ρεύμα ανά πάσα στιγμή, την ημερήσια κατανάλωση, κλπ. Ταυτόχρονα μέσω εφαρμογών για κινητά τηλέφωνα και άλλες φορητές συσκευές θα μπορούν να ενημερώνονται για την κατανάλωση από όπου και αν βρίσκονται.

 

Ρεπορτάζ που δημοσιεύθηκε στην «κυριακάτικη δημοκρατία» (μαζί με Χρ. Ιωάννου)

Το μετρό Θεσσαλονίκης και η «έκρηξη» Μιχ. Χρυσοχοϊδη

Σχεδόν δέκα χρόνια προτού ανακαλύψει το Mega ότι ο υπουργός Υποδομών Μιχ. Χρυσοχοΐδης βάλλεται από τη διαπλοκή και απειλείται από άγνωστους εκβιαστές, κάποιοι είχαν τολμήσει να γράψουν ότι το μετρό Θεσσαλονίκης, που τότε (2005-06) βρισκόταν σε διαγωνιστική διαδικασία, είναι κακοσχεδιασμένο και πανάκριβο. Οσα υποστήριζαν προέρχονταν από στελέχη της Αττικό Μετρό, που έχει την εποπτεία του έργου, και από τη σύγκριση αντίστοιχων μετρό στην Ευρώπη. Ο τότε υπουργός ΠΕΧΩΔΕ Γ. Σουφλιάς και η τότε διοίκηση της Αττικό Μετρό απαντούσαν με φρασεολογία αντίστοιχη με αυτή που χρησιμοποίησε την Πέμπτη στη Βουλή ο κ. Χρυσοχοΐδης. Μιλούσαν για «συμφέροντα», «εκβιαστές», «οπαδούς της μιζέριας» και άλλα ηχηρά παρόμοια. Μάλιστα, επειδή τότε υπήρχαν και πολλά λεφτά, το υπουργείο ΠΕΧΩΔΕ έβαλε και ολοσέλιδη πληρωμένη καταχώριση στις εφημερίδες υπό τον τίτλο «Η αλήθεια για το μετρό Θεσσαλονίκης», προκειμένου να κατακεραυνώσει τον ατυχή δημοσιογράφο που τόλμησε…

Τα χρόνια πέρασαν και δυστυχώς επιβεβαιώθηκαν όσοι έγραφαν ότι το έργο σχεδιάστηκε στο γόνατο από την Αττικό Μετρό. Ελαχε, δε, να είναι υπουργός Υποδομών ο Μιχ. Χρυσοχοΐδης όταν πλέον το χαλί της αδιαφορίας δεν μπορούσε να κρύψει άλλα προβλήματα της μεγάλης εργολαβίας, ο προϋπολογισμός της οποίας φτάνει το 1 δισ. ευρώ. Οταν, μάλιστα, έγινε γνωστό την προηγούμενη εβδομάδα ότι η κοινοπραξία υπό την τεχνική εταιρία ΑΕΓΕΚ (τεχνικός σύμβουλος της κοινοπραξίας είναι η ΑΚΤΩΡ) έστειλε επιστολή με την οποία στην ουσία απειλεί με εγκατάλειψη των εργοταξίων, υπήρξε θόρυβος μεγάλος. Το μετρό έπρεπε να λειτουργεί από το 2012, αλλά σήμερα δεν γνωρίζουμε ούτε το κόστος ούτε τον χρόνο παράδοσης. Επιχειρηματίες που βρίσκονται στην περιοχή των εργοταξίων έχουν σηκώσει τα χέρια ψηλά. Τους είχαν πει ότι η ταλαιπωρία είναι προσωρινή, αλλά έγινε μόνιμη.

Τι έγραψε την Πέμπτη η «δημοκρατία»; Οτι ο υπουργός Υποδομών, όταν ρωτήθηκε, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, σφύριζε αδιάφορα. Απέφυγε να τοποθετηθεί επί της ουσίας για το τι πραγματικά συμβαίνει με τον εργολάβο του μετρό Θεσσαλονίκης, απέφυγε να αναφερθεί στις απαιτήσεις που έχει εγείρει. Εφτασε μέχρι του σημείου να υποστηρίξει, με διάφορες περικοκλάδες, ότι η σύμβαση δεν θα αλλάξει και το έργο θα παραδοθεί στον χρόνο και στο κόστος του! Την ίδια ημέρα, από το βήμα της Βουλής, ο Μιχ. Χρυσοχοΐδης εκφώνησε δεκάρικο με απίστευτες ύβρεις κατά της «δημοκρατίας» και μισόλογα περί εκβιαστών που θέλουν υπεργολαβίες κ.λπ., χωρίς να κατονομάσει τους διώκτες του. Για το μετρό Θεσσαλονίκης δεν είπε ούτε κουβέντα, γιατί γνωρίζει ότι η τύχη του έργου κρέμεται από μια κλωστή, με ανυπολόγιστες συνέπειες για τον προϋπολογισμό και την πόλη.

Οι πολίτες δεν αγοράζουν πλέον τις ηρωικές δηλώσεις πολιτικών τύπου Μιχ. Χρυσοχοΐδη. Γνωρίζουν, όπως συνέβη και στην περίπτωση της υποθαλάσσιας οδικής αρτηρίας Θεσσαλονίκης και στα έργα των μεγάλων οδικών αξόνων, ότι, εξαιτίας της πολυετούς αδιαφορίας των αρμοδίων, το Δημόσιο δένεται χειροπόδαρα. Στο τέλος και τα έργα δεν γίνονται (είτε μένουν στα χαρτιά είτε ολοκληρώνονται με καθυστερήσεις και πρόσθετο κόστος) και οι εργολάβοι παίρνουν παχυλότατες αποζημιώσεις. Στην περίπτωση της υποθαλάσσιας οδικής αρτηρίας, η σημερινή ηγεσία του υπουργείου Υποδομών άσκησε έφεση σε δικαστική απόφαση με την οποία έχει επιδικαστεί σε κοινοπραξία, στην οποία συμμετέχει και η ΑΚΤΩΡ, ποσό περί τα 70.000.000 ευρώ, επειδή ακυρώθηκε άλλο ένα προκλητικά πρόχειρο έργο. Ουδείς λογοδότησε για το συγκεκριμένο ναυάγιο, όπως ουδείς έχει μέχρι σήμερα κληθεί να εξηγήσει ότι το μετρό Θεσσαλονίκης εκτροχιάστηκε σε χρόνο και σε κόστος.

Στην περίπτωση των μεγάλων οδικών αξόνων, τα πράγματα ήταν περισσότερο πολύπλοκα, με τον κ. Χρυσοχοΐδη και τους συμβούλους του να υποστηρίζουν ότι θα πληρώναμε απίστευτες αποζημιώσεις στις κατασκευαστικές κοινοπραξίες αν δεν άλλαζαν προς όφελός τους συμβάσεις παραχώρησης. Ετσι, το Δημόσιο δέχτηκε να συμβάλει με κάτι δισεκατομμύρια ευρώ επιπλέον στην ολοκλήρωση των έργων. «Δεν μπορούσε να γίνει αλλιώς» είναι η μόνιμη επωδός του υπουργού Υποδομών. Υπάρχουν, όμως, και κάποιοι που θεωρούν ότι δεν μελετήθηκαν επαρκώς οι εναλλακτικές λύσεις και κάποιοι άλλοι οι οποίοι εκτιμούν ότι δεν αποδόθηκαν ευθύνες στους ανθρώπους που έφτιαξαν τις αρχικές συμβάσεις παραχώρησης κατά τέτοιον τρόπο, ώστε οι εργολάβοι και οι τράπεζες να μη χάσουν ούτε ευρώ, ενώ οι φορολογούμενοι να επιβαρυνθούν με δισεκατομμύρια· εκτός αν ο υπουργός Υποδομών θεωρεί ότι πρέπει μονίμως να πληρώνουν οι πολίτες το κόστος της χρεοκοπίας της χώρας και όχι όσοι είχαν αναλάβει τα έργα, με την προσδοκία των παχυλών περιθωρίων που προσφέρουν οι κρατικές συμβάσεις στη χώρα μας. Οταν τα δισεκατομμύρια μοιράζονται ως μαρουλόφυλλα, ο κ. Χρυσοχοΐδης πρέπει να ανέχεται όσους θεωρούν ότι πιθανώς υπήρχαν καλύτερες λύσεις.
Οσο για τα περί εκβιαστών που θέλουν υπεργολαβίες, ο υπουργός Υποδομών είναι προτιμότερο να τους κατονομάσει. Στην αγορά γνωρίζουν σε ποιους αναφέρεται. Γνωρίζουν και σε ποιες καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Ενωση και στην ελληνική Δικαιοσύνη έχει προχωρήσει ο (σχεδόν χρεοκοπημένος) εργολάβος που φωτογραφίζει ο κ. Χρυσοχοΐδης. Ο ίδιος ο υπουργός έχει αφήσει να διαρρεύσουν εδώ και μήνες σε δημοσιογράφους, προκειμένου να αποδείξει ότι είναι σκληρός και ανυποχώρητος.

Πέρα από την ποιότητα του καταγγέλλοντος, υπάρχει και η ουσία των καταγγελιών. Λειτουργεί ή όχι καρτέλ στα δημόσια έργα, με αποτέλεσμα να υπάρξει σοβαρός περιορισμός των εκπτώσεων στους σχετικούς διαγωνισμούς; Το θέμα διερευνάται από την Επιτροπή Ανταγωνισμού. Θεωρούνται λογικές οι εκπτώσεις του 5%-7% σε δύο τρεις διαγωνισμούς της ΤΡΑΙΝΟΣΕ, οι οποίοι κατά σύμπτωση μοιράστηκαν μεταξύ των ισχυρών κατασκευαστικών ομίλων; Η σπατάλη δισεκατομμυρίων ευρώ για τις υποδομές του σιδηροδρόμου, ενώ η απόσταση Αθήνα – Θεσσαλονίκη διανύεται σήμερα σε μεγαλύτερο χρόνο έναντι της προηγούμενης δεκαετίας, κάνει πολλούς ανθρώπους καχύποπτους.

Ο κ. Χρυσοχοΐδης είχε την ατυχία να είναι υπουργός σε κυβερνήσεις του «εκσυγχρονισμού», όταν κατέστησαν νόμιμες η διαφθορά και η συναλλαγή στα δημόσια έργα μέσω του περίφημου μαθηματικού τύπου επιλογής αναδόχου. Τότε που υπήρχαν προγράμματα υπολογιστών για το στήσιμο των διαγωνισμών, οι προσφορές γράφονταν με το ίδιο χέρι και χιλιάδες άνθρωποι πλούτισαν όχι επειδή ανέλαβαν έργα, αλλά επειδή συμμετείχαν στο μαγείρεμα του διαγωνισμού. Πιθανώς ο άνθρωπος δεν είχε ακούσει τίποτα. Ομως, όσοι ασχολούνται επί χρόνια με τα δημόσια έργα γνωρίζουν ότι δεν ήρθε η κάθαρση που ευαγγελίζονταν οι κυβερνήσεις της τελευταίας δεκαετίας. Οι περιπτώσεις του μετρό Θεσσαλονίκης και των οδικών αξόνων αποτελούν περίτρανη απόδειξη.

Δημοσιεύθηκε σήμερα στην «κυριακάτικη δημοκρατία»

Ποια διαβούλευση;

Εγκαλούν συνεχώς οι κύριοι της κυβέρνησης την αντιπολίτευση και τοπικούς παράγοντες οι οποίοι αντιδρούν σε κάθε πρωτοβουλία που αφορά είτε στην αξιοποίηση κρατικής περιουσίας, είτε στον τρόπο που λειτουργεί ένας δημόσιος οργανισμός. «Δεν θέλουν την αλλαγή» υποστηρίζουν για να προσθέσουν το βαρύγδουπο πως «ο τόπος θα πάει μπροστά χωρίς αυτούς». Ανεξάρτητα από τη δράση των μικροσυμφερόντων και των ιδεολογικών αγκυλώσεων (προς άγρα εκλογικής πελατείας) η κυβέρνηση φαίνεται πως δίνει λαβές για κριτική εξαιτίας της απουσίας διαβούλευσης με τους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες για σειρά κρίσιμων θεμάτων.

Στη Βρετανία, για παράδειγμα, όταν οι δήμοι αποφάσισαν να δώσουν σε ιδιώτες τη διαχείριση των δικτύων φωτισμού προχώρησαν σε ολόκληρη εκστρατεία ενημέρωσης των πολιτών επί εβδομάδες. Δημιούργησαν ειδικές ιστοσελίδες με ερωτήσεις και απαντήσεις, έφτιαξαν ομάδες που απαντούσαν στα ερωτήματα των δημοτών, παρουσίασαν αναλυτικά στοιχεία (με συγκεκριμένους αριθμούς) για τα οφέλη.

Στην Ελλάδα ακολουθούμε τον ακριβώς αντίθετο δρόμο και στη συνέχεια αναρωτιόμαστε γιατί υπάρχουν τόσο σφοδρές αντιδράσεις και γιατί οι πολίτες είναι θύματα του κάθε παράγοντα ο οποίος πετάει φωτοβολίδες χωρίς κανείς να μπορεί να απαντήσει. Ετσι, το σχέδιο νόμου για τη λεγόμενη «μικρή ΔΕΗ» μέσω του οποίου δημιουργείται στην ουσία ένας πανίσχυρος ιδιωτικός όμιλος στο χώρο του ηλεκτρισμού ήταν σε διαβούλευση μόνο τέσσερις ημέρες! Μάλιστα, ενώ στην αρχή υπήρχε πραγματική συμμετοχή πολιτών στις διάφορες διαβουλεύσεις του opengov.gr, τώρα ελάχιστοι ασχολούνται. Είναι χαρακτηριστικό πως την πρώτη ημέρα διαβούλευσης του σχεδίου νόμου για τη «μικρή ΔΕΗ» είχε υποβληθεί μόλις τρία σχόλια αν και το θέμα αφορά περί τους 3.000 εργαζόμενους και ολόκληρες πόλεις της Βορείου Ελλάδος.

Το μικρό περιθώριο διαβούλευσης, η απουσία ουσιαστικής ενημέρωσης των πολιτών, η εμμονή των υπευθύνων για γενικόλογες διακηρύξεις αντί για την παράθεση αριθμών που δείχνουν τα οφέλη της κοινωνίας από τις αλλαγές κάνουν διπλό κακό: Πρώτον, δίνουν λαβές σε αυτούς που πράγματι δεν θέλουν να αλλάξει τίποτα επειδή βολεύονται και ενίοτε πλουτίζουν από την «ελληνική ιδιομορφία». Δεύτερον, επιτρέπουν ακόμα και σε καλοπροαίρετους να μιλούν για «σκοτεινά σημεία» σε πολλά σχέδια νόμου τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν από τους αετονύχηδες. Επειδή στην κυβέρνηση γνωρίζουν πως θα υπάρξουν σοβαρές αντιδράσεις, ειδικά για θέματα όπως η «μικρή ΔΕΗ» ή η αξιοποίηση του Ελληνικού, προκαλεί εντύπωση η απουσία σχεδίου διαβούλευσης και παρουσίασης των οφελών στους πολίτες.

The problem with data journalism

Βέβαια, έχω κάποιες μικρές ενστάσεις για την άποψη σύμφωνα με την οποία ο δημοσιογράφος μπορεί δήθεν να γράφει χωρίς να περνάει την κοσμοθεωρία του…

Μια ξεχασμένη ελληνική επένδυση και η Ουκρανία

Πριν από περίπου 15 χρόνια ένα μισθωμένο αεροσκάφος προσγειώνονταν στο αεροδρόμιο του Κισινάου (Κισνιόφ για τους Ρωσόφωνους), της πρωτεύουσας της Μολδαβίας. Μετέφερε περίπου 50 Ελληνες επιχειρηματίες και λοιπούς επισήμους προκειμένου να παραστούν στη θεμελίωση ενός τερματικού σταθμού υγρών καυσίμων στο Δούναβη, ακριβώς πάνω στο «τριεθνές», δηλαδή στα σύνορα Μολδαβίας, Ουκρανίας και Ρουμανίας. Την κατασκευή του έργου είχαν αναλάβει οι δύο μεγαλύτεροι κατασκευαστικοί όμιλοι της χώρας και τμήμα της χρηματοδότησης προέρχονταν από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD). Οσοι βρίσκονταν σ’ εκείνο το ταξίδι, για το μεγάλο έργο που σχεδόν άλλαξε χώρα (!), μπορούν να καταλάβουν καλύτερα αυτά που συμβαίνουν τις τελευταίες ημέρες στην Ουκρανία, αλλά και πολλά άλλα για την πρώην Σοβιετική Ενωση.
Μέσα σε απίστευτο κρύο και υγρασία η ελληνική αποστολή βρέθηκε στο χώρο του εργοταξίου κοντά στο Giurgiulesti  για να διαπιστώσει πως οι Ουκρανοί μετακόμιζαν συχνά το συνοριακό φυλάκιο. Ετσι ενώ βρίσκονταν λίγο μακριά από το εργοτάξιο είχε φτάσει ακριβώς στον περίβολο, με αποτέλεσμα ένα τμήμα του χώρου που θα χρησιμοποιούσαν οι εργολάβοι να είχε μεταφερθεί από τη Μολδαβία στην Ουκρανία! Στη γιορτή που ακολούθησε τη θεμελίωση του έργου συμμετείχαν αξιωματικοί από τον Ουκρανικό, Ρουμανικό και Μολδαβικό στρατό. Οι μετακομίσεις φυλακίων φαίνεται πως ήταν συνηθισμένο φαινόμενο και δεν είχαν τότε χαλάσει τις καρδιές τους. Λίγο αργότερα, όπως έμαθα, το ουκρανικό συνοριακό φυλάκιο βρέθηκε μέσα στο εργοτάξιο και (μαζί με το γνωστό πρόβλημα της διαφθοράς) οδήγησαν σε μεγάλες καθυστερήσεις στο φιλόδοξο έργο. Ανθρωποι που ασχολήθηκαν με το έργο μου είπαν πως ο τερματικός σταθμός λειτουργεί, χωρίς να είναι σίγουροι αν παραμένει στα χέρια Ελλήνων επιχειρηματιών.
Οποιος υποστηρίζει πως η χάραξη των συνόρων στην πρώην Σοβιετική Ενωση έγινε με σχεδιασμό και σεβασμό στα δικαιώματα μειονοτήτων ή μικρών κρατών ας ρίξει μια ματιά στο χάρτη. Τότε θα δει πως η Ουκρανία τυλίγει στην ουσία τη Μολδαβία με αποτέλεσμα η μικρή χώρα να μην έχει πρόσβαση σε θάλασσα. Κάτι παρόμοιο ισχύει και με την Κριμαία, που μια φίλη από την Ουκρανία υποστηρίζει πως πάντα την κατοικούσαν «κάτι μελαψοί», και με πολλές περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ενωσης. Τώρα που άνοιξε το κουτί της Πανδώρας θυμόμαστε την περιπέτεια της Γιουγκοσλαβίας η οποία δεν είχε και την καλύτερη κατάληξη. Αυτό που κυρίως έμεινε, είναι μια σειρά από μη βιώσιμα κρατίδια στα οποία ανθεί η διαφθορά και η παρανομία.

Το Ταμείο Ιδιωτικοποιήσεων στο βιβλίο με τα ρεκόρ Γκίνες

Σύντομα το Ταμείο Ιδιωτικοποιήσεων (ΤΑΙΠΕΔ) θα περιλαμβάνεται στο γνωστό βιβλίο με τα ρεκόρ Γκίνες. Πρόκειται για τον μοναδικό οργανισμό στον κόσμο που προωθεί πωλήσεις κρατικών περιουσιακών στοιχείων, αλλά σχεδόν σε όλους τους διαγωνισμούς εμφανίζεται ένας και μοναδικός υποψήφιος. Επιπλέον, έπειτα από σχεδόν τρία χρόνια «ιδιωτικοποιήσεων» μπορούμε να υπερηφανευόμαστε πως δεν έχει γίνει καμία επένδυση και δεν έχει δημιουργηθεί καμία θέση εργασίας! Πλην των παχυλά αμοιβόμενων συμβούλων του ΤΑΙΠΕΔ που συνήθως κρύβονται πίσω από τη γραφειοκρατία για να δικαιολογήσουν την πολυετή παραμονή τους σε κάθε σερνάμενο διαγωνισμό.

 

Μάλιστα, οι ιθύνοντες του ταμείου επικαλούνται «τη διεθνή πρακτική» και προχωρούν στην πώληση πολύτιμης κρατικής περιουσίας στον μοναδικό διεκδικητή με το επιχείρημα πως έχουν «αποτίμηση ανεξάρτητου οίκου». Ετσι ζήσαμε και το φαινόμενο να παραχωρείται κρατικό ακίνητο στον μοναδικό υποψήφιο με το επιχείρημα πως προσέφερε περισσότερα απ’ όσα υπολόγιζε ο «ανεξάρτητος οίκος». Στην πραγματικότητα ήταν μερικές χιλιάδες ευρώ περισσότερα από την αποτίμηση, με τη διαφορά να είναι τόσο μικρή που κάποιοι στην αγορά μειδιούσαν. Το ίδιο σενάριο βλέπουμε και στην περίπτωση του Ελληνικού, το σημαντικότερου ακινήτου της χώρας.

 

Εξαιτίας των γνωστών «ελληνικών ιδιομορφιών», η χώρα μας δεν κατάφερε να ακολουθήσει το κύμα ανόδου των ιδιωτικοποιήσεων ανά τον κόσμο κατά τον τελευταίο ενάμισι χρόνο. Οπως προκύπτει από τα στοιχεία του «Βαρομέτρου Ιδιωτικοποιήσεων» που εκδίδει κάθε χρόνο το ιταλικό ινστιτούτο Fondazione Eni Enrico Mattei (FEEM) με τη συνεργασία της KPMG, το 2012 και στο πρώτο εξάμηνο του 2013 τα έσοδα των κυβερνήσεων από ιδιωτικοποιήσεις υπερδιπλασιάστηκαν, αλλά η Ελλάδα είχε πενιχρά οφέλη. Οι περισσότεροι διαγωνισμοί είτε έχουν βαλτώσει, είτε προχωρούν με το γνωστό μοντέλο του ενός ενδιαφερόμενου με αποτέλεσμα τα κρατικά ταμεία να έχουν πενιχρά οφέλη και οι τυχεροί αγοραστές ελπίδες για παχυλές υπεραξίες.

 

Οσοι θεωρούν πως είναι προτιμότερο να παραχωρούνται τα ακίνητα κοψοχρονιά παρά να επιβαρύνεται το δημόσιο ταμείο με τη συντήρησή τους ή να οδηγούνται σε περαιτέρω απαξίωση δεν έχουν άδικο. Αρκεί να υπήρχαν δεσμεύσεις, τόσο από πλευράς κρατικών υπηρεσιών, όσο και από πλευράς αγοραστών, πως θα προχωρήσουν εντός συγκεκριμένου χρονικού πλαισίου τις επενδύσεις ώστε να υπάρξει ουσιαστικό όφελος από τις ιδιωτικοποιήσεις. Ομως η πολιτική εξουσία αρνείται να προχωρήσει τις αλλαγές που θα περιορίσουν τη γραφειοκρατία και θα εμφυσήσουν στη δημόσια διοίκηση την έννοια της ευθύνης. Ετσι δε μπορεί να ζητήσει δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα από τους επενδυτές. Οσο καλή διάθεση και να έχουν οι τελευταίοι, συνήθως σκοντάφτουν σε κάποιο πιστοποιητικό, μια μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων, μια προσφυγή «επιτροπής κατοίκων», κλπ.

 

Είναι, επίσης, αλήθεια πως επειδή το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων προωθείται με τη συνήθη ελληνική προχειρότητα δεν υπάρχουν και «μαξιλάρια» ώστε το ΤΑΙΠΕΔ να «πατήσει πόδι» και να ακυρώσει έναν διαγωνισμό με την προσδοκία πως θα τον ξεκινήσει σε καλύτερες ημέρες. Με το άλλοθι της συνεχούς πίεσης για έσοδα, ξεπουλάμε στις εκπτώσεις με τυχαία σειρά και σε τυχαία τιμή. Α, ξέχασα, υπάρχει η ανεξάρτητη αποτίμηση. Με ανεξάρτητες αποτιμήσεις φτιάχνονται οι νέοι ολιγάρχες υποστηρίζουν οι κακοπροαίρετοι…

 

Δημοσιεύθηκε στη «δημοκρατία»