Η ώρα της αλήθειας για τις τράπεζες

“Δυστυχώς, καλός τραπεζίτης δεν είναι αυτός που διακρίνει τον κίνδυνο και τον αποφεύγει, αλλά αυτός που όταν καταστραφεί, βουλιάζει κατά τέτοιο συμβατικό και ορθόδοξο τρόπο, μαζί με τους ανταγωνιστές του, ώστε κανείς να μη μπορεί να τον κατηγορήσει προσωπικά». Αυτά έγραφε το 1931 ο Τζον Μέυναρντ Κέυνς και πίσω από αυτό το «αξίωμα» κρύβονται εδώ και μήνες οι βασικοί μέτοχοι των ελληνικών τραπεζών. Η ώρα της αλήθειας πλησιάζει και αρκετοί προσπαθούν να προβλέψουν την εικόνα των πιστωτικών ιδρυμάτων σε λίγες εβδομάδες ή και ημέρες.

Η πορεία των τραπεζικών μετοχών στο Χ.Α., ειδικά τον τελευταίο μήνα, δείχνει πως οι μέτοχοι και οι διοικήσεις δεν έχουν και πολλές εναλλακτικές λύσεις. Οι βασικοί μέτοχοι εγκαλούνται γιατί δεν προχωρούν σε αυξήσεις κεφαλαίου προκειμένου να στηρίξουν τις τράπεζες οι οποίες στην ουσία έχουν μετατραπεί σε ζόμπι που αδυνατούν να αιμοδοτήσουν, με τα ελάχιστα, την οικονομία. Πολλοί πιστεύουν πως οι κυβερνητικές πρωτοβουλίες (δηλαδή η συνήθης απραξία και η αέναη διαβούλευση…) έχουν σαν στόχο τη διάσωση αυτών ακριβώς των βασικών μετόχων και όχι την ουσιαστική ενίσχυση της πραγματικής οικονομίας.

Πρόσφατα μπήκε στο χορό και ο πρώην υφυπουργός Οικονομικών Π. Δούκας (για πολλά χρόνια στέλεχος της Citibank) ο οποίος, με άρθρο του, υποστήριξε πως το 30% των δανείων που έχουν χορηγήσει οι ελληνικές τράπεζες δεν εξυπηρετείται «ενώ αυτές παριστάνουν πως τάχα μόνο το 10% δεν εξυπηρετείται»! Κατά τον κ. Δούκα, η έλευση των ειδικών της BlackRock (που από την προσεχή Δευτέρα θα ελέγξουν τα χαρτοφυλάκια των τραπεζών) είναι μια ευκαιρία ώστε να μας εξηγήσουν οι τραπεζίτες πως έδωσαν ένα σωρό απίθανα θαλασσοδάνεια την περίοδο της ευφορίας. Βέβαια και ο πρώην υφυπουργός Οικονομικών θα ήταν καλό να μας θυμίσει τι έκανε ή τι εισηγήθηκε ώστε να βελτιωθεί η εποπτεία του τραπεζικού συστήματος.

Η πικρή αλήθεια είναι πως τα περιθώρια των τραπεζιτών είναι πλέον ελάχιστα και για να είμαστε ειλικρινείς μόνο αν οι μέτοχοι βάλουν βαθιά (πολύ βαθιά!) το χέρι στην τσέπη θα αποφευχθεί η κρατικοποίησή αρκετών μεγάλων πιστωτικών ιδρυμάτων. Η συμμετοχή των ελληνικών τραπεζών στο νέο πακέτο στήριξης της Ελλάδας θα τις επιβαρύνει με ζημιές 5 – 6 δισ. ευρώ όταν τα ίδια κεφάλαιά τους έχουν ήδη εξαϋλωθεί. Η αναταραχή των τελευταίων εβδομάδων δείχνει πως οι αγορές ζητούν ακόμα μεγαλύτερο «κούρεμα» των ελληνικών ομολόγων αντί αυτού που συμφωνήθηκε στις 21 Ιουλίου. Αν συμβεί κάτι τέτοιο (οι αγορές στοιχηματίζουν πως θα συμβεί…) τότε οι ζημιές των τραπεζών μπορεί να ξεπεράσουν και τα 10 δισ. ευρώ.

Προσθέστε και τα θαλασσοδάνεια (επιχειρηματικά, στεγαστικά, καταναλωτικά) που λέγαμε νωρίτερα και καταλαβαίνετε πως το μίγμα είναι πλέον εκρηκτικό. Βάλτε στην εξίσωση και το προχθεσινό σχέδιο νόμου για τον τρόπο με τον οποίο θα επανακεφαλαιοποιηθεί το τραπεζικό σύστημα (bad bank, κλπ), και διαπιστώνετε πως η ώρα των μεγάλων αποφάσεων πλησιάζει για όλους. Είναι, δε, πολύ αργά για τις περίφημες συγχωνεύσεις. Αν γίνουν, θα γίνουν από ανάγκη και θα συνοδευτούν από κοινωνικές εντάσεις λόγω του μεγάλου αριθμού απολύσεων.

Ξένοι Επενδυτές (τι λέμε τέτοιες ώρες…)

Οταν βλέπεις πως τέσσερις μήνες πριν την ολοκλήρωση του πρώτου κύματος ιδιωτικοποιήσεων, που περιλαμβάνει καμία 20αριά επιχειρήσεις ή ακίνητα, δεν έχει ξεκινήσει ούτε ένας διαγωνισμός, αρχίζεις να προβληματίζεσαι. Οταν διαπιστώνεις πως η κυβέρνηση δε βιάζεται, αφού δεν έχει καν μεταφέρει εξουσίες και περιουσία στο Ταμείο Ιδιωτικοποιήσεων, προβληματίζεσαι ακόμα περισσότερο. Οταν ακούς τον πρόεδρο του εν λόγω Ταμείου να δηλώνει «Οχι στο ξεπούλημα δημοσίων επιχειρήσεων» (!) τότε καταλαβαίνεις: Και στο μέτωπο των ιδιωτικοποιήσεων, ο υπουργός Οικονομικών Ευαγγ. Βενιζέλος, που θα τα άλλαζε όλα, προσπαθεί να μην ενοχλήσει τους καλούς πελάτες του κυβερνώντος κόμματος: συνδικαλιστές, προμηθευτές και όσους άλλους ψωμίζονται από το δημόσιο ταμείο.

Η άστεγη διοίκηση του Ταμείου Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου έχει ενημερωθεί να μην ανησυχεί. Τα 1,3 δισ. ευρώ που πρέπει να αντλήσει το υπουργείο Οικονομικών από ιδιωτικοποιήσεις μέχρι το τέλος Σεπτεμβρίου θα έρθουν άνετα από τον ΟΠΑΠ: Από τις άδειες για τα φρουτάκια, την επέκταση του μονοπωλίου για κάποια χρόνια. Αντε να χρειαστεί και καμία πώληση κρατικών λαχείων (μήπως να τα αγοράσει ο ΟΠΑΠ;). Ετσι δεν θα ανοίξει μύτη! Και θα μπορούμε να κυκλοφορούμε με (σχετικά) ψηλά το κεφάλι στη ΔΕΘ, χωρίς να σπάσουμε το ρεκόρ στο κατοστάρι με σκαρπίνι που κατέχουν κάποιοι άλλοι από την περυσινή διοργάνωση…

Είναι τέτοια η προσπάθεια της κυβέρνησης να μην ταράξει τα λιμνάζοντα ύδατα στις ΔΕΚΟ, ώστε αρκετοί πιστεύουν πως η αντιαρμακτική τάφρος που κατασκευάζεται στον Εβρο έχει σαν στόχο να αποτρέψει τους ξένους επενδυτές. «Με τέτοιο κλίμα στα χρηματιστήρια που να βρεθούν επενδυτές;» λένε κάποιοι. Σωστό. Οπως σωστή είναι και η άποψη πως πουθενά στην Ευρώπη δεν ήταν εύκολες οι πωλήσεις κρατικών οργανισμών.

Ομως, μια ματιά στον κατάλογο των υπό ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων δείχνει πως υπάρχουν εταιρείες για τις οποίες θα μπορούσε να επιτευχθεί ικανοποιητικό τίμημα ακόμα και μέσα σε τέτοιο αρνητικό κλίμα. Στο κάτω – κάτω, επί δύο χρόνια η κυβέρνηση καθυστερούσε. Και με την ύφεση να βαθαίνει, υπάρχει κάποιος που πιστεύει πως στο προσεχές εξάμηνο θα διαμορφωθούν καλύτερες συνθήκες για το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων;

Ακόμα και αν έχουν δίκιο όσοι συνδέουν τις καθυστερήσεις με τις χαμηλές αποτιμήσεις των Δημοσίων επιχειρήσεων εξαιτίας της διεθνούς συγκυρίας, τι συμβαίνει με το πρόγραμμα πώλησης ακινήτων; Από τα τέλη Ιουνίου αναμένονται οι προτάσεις των τραπεζών για το πως θα αξιοποιηθεί το πρώτο πακέτο που περιλαμβάνει 99 ακίνητα. Η προχειρότητα με την οποία προώθησε η κυβέρνηση το μεγάλο εγχείρημα στο Ελληνικό δεν αφήνει και πολλά περιθώρια αισιοδοξίας. Από τους Αραβες του Κατάρ, τον Ισπανό αρχιτέκτονα Αθεμπίγιο και τις πανηγυρικές εξαγγελίες του κ. Χ. Παμπούκη φτάσαμε στο σχέδιο αξιοποίησης της έκτασης με βάση το μοντέλο του Μονακό!

Καλά, δεν εξήγησε κανείς στους εμπνευστές του «σχεδίου Μονακό» πως επί δύο χρόνια η κυβέρνηση κάνει ότι μπορεί για να κρατήσει εκτός συνόρων τους ξένους επενδυτές; Για να προχωρήσεις ένα τέτοιο φιλόδοξο εγχείρημα πρέπει πρώτα να έχεις ανοίξει τις πόρτες σου και να υπάρχουν ένα – δύο παραδείγματα σημαντικών επενδύσεων. Και πως αλλιώς θα προσελκύσεις επενδυτές αν όχι μέσω της πώλησης δημοσίων οργανισμών ή ακινήτων; Αλλά γιατί να ενδιαφέρει αυτό τον κ. Βενιζέλο; Αλλοι πληρώνουν το μάρμαρο της κυβερνητικής υποκρισίας…

Καρτο-Κυβέρνηση

Φάμπρικα εκατομμυρίων ευρώ στήνουν στην κυβέρνηση με μισή ντουζίνα κάρτες που υποτίθεται πως θα διευκολύνουν τους πολίτες στις συναλλαγές τους με το δημόσιο, αλλά στην πραγματικότητα θα φουσκώσουν τις τσέπες συγκεκριμένων παραγόντων, κάποιοι από τους οποίους βρίσκονται πέριξ ορισμένων συμβούλων που εισηγούνται για τα σχετικά θέματα. Μέσα σε σχεδόν δύο χρόνια, η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει ούτε μία, ούτε δύο, αλλά πέντε – έξι διαφορετικές κάρτες.

Είναι τέτοια η σύγχυση μεταξύ υπουργείων, αρμοδίων και όσων ασχολούνται με την κυβερνητική στρατηγική στον τομέα της τεχνολογίας που ορισμένοι υποστηρίζουν αστειευόμενοι πως σύντομα θα εξαγγελθεί και η ειδική κάρτα για τη διαχείριση των υπολοίπων πέντε! Μεταξύ των καρτών που έχουν ανακοινωθεί περιλαμβάνονται, η κάρτα του πολίτη, η κάρτα του μετανάστη, η Κάρτα Αποδείξεων και εσχάτως η «κάρτα του τζογαδόρου» που υποτίθεται πως θα χρησιμοποιείται για την είσοδο παικτών σε καζίνο και σε καταστήματα με «φρουτάκια»! Στα χαρτιά μένουν και η «κάρτα του Δημότη» ή η «κάρτα ελέγχου εργασίας» και κάποιες άλλες κάρτες που έχουν εξαγγελθεί.

Το κυβερνητικό αλαλουμ με τις κάρτες θα δοκιμαστεί με την πολυδιαφημισμένη Κάρτα Αποδείξεων η οποία υποτίθεται πως θα διευκολύνει τους πολίτες στη συγκέντρωση αποδείξεων. Αντί να μαζεύουν κούτες με αποδείξεις και να τις στέλνουν στην εφορία, θα περνούν τις αγορές στους στη συγκεκριμένη κάρτα και έτσι οι φορολογικές αρχές θα μπορούν να διασταυρώσουν στοιχεία. Με πρόσφατη απόφαση του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών Παντ. Οικονόμου ως ημερομηνία έναρξης του συστήματος της Κάρτας Αποδείξεων ορίστηκε η 3η Οκτωβρίου.

Η Κάρτα Αποδείξεων είχε ανακοινωθεί προ μηνών σε συνάντηση του πρώην υπουργού Οικονομικών Γ. Παπακωνσταντίνου και του πρωθυπουργικού συμβούλου σε θέματα τεχνολογίας Ανδρ. Δρυμιώτη με εκπροσώπους των τραπεζών. Η κυβέρνηση είχε, μάλιστα, ξεκαθαρίσει στη συγκεκριμένη συνάντηση πως οι τράπεζες («που έχουν λάβει τόση βοήθεια από το δημόσιο») πρέπει να προωθήσουν το έργο με δικά τους έξοδα, κάτι που οι τραπεζίτες δέχθηκαν με βαριά καρδιά. Προσπάθησαν, όμως, να εξηγήσουν (όπως και αρκετοί που ασχολούνται με το σχεδιασμό του φορολογικού) πως η Κάρτα απλώς θα ταλαιπωρεί τους πολίτες.

Η Κάρτα Αποδείξεων θα διανέμεται δωρεάν, αλλά η κυβέρνηση δημιουργεί τζίρο (π.χ. από την έκδοση των πλαστικών καρτών, από τα SMS μέσω των οποίων θα ενεργοποιούνται οι κάρτες) που θα πληρώσουν οι τράπεζες. Πρακτικά ο πολίτης έχει σχετικά περιορισμένο όφελος αφού η χρήση της κάρτας είναι προαιρετική. Δηλαδή πρέπει ούτως ή άλλως να συγκεντρώνονται και οι αποδείξεις. Επίσης προβλέπεται πως για κάθε ΑΦΜ μπορούν να εκδοθούν 3 διαφορετικές κάρτες. Ετσι μια τετραμελής οικογένεια (π.χ. με δύο παιδιά που σπουδάζουν) δε θα μπορεί να συγκεντρώνει τις αποδείξεις γιατί θα της λείπει μια κάρτα!

Οσοι ασχολούνται με την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής προσπάθησαν να εξηγήσουν πως τα μεγάλα καταστήματα (που διαθέτουν τα περισσότερα μηχανήματα για να «διαβάζουν» τις συγκεκριμένες Κάρτες Αποδείξεων) εκδίδουν ούτως ή άλλως αποδείξεις. Το πρόβλημα, λένε, οφείλεται στα μικρότερα καταστήματα και σε επαγγελματίες (υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι, κλπ) που ούτε κόβουν αποδείξεις, ούτε διαθέτουν μηχανήματα για να περάσουν την απόδειξη στην κάρτα. Ποιος μπορεί να φανταστεί ηλεκτρολόγο που θα κυκλοφορεί με μηχάνημα (POS) για να περνάει αποδείξεις; Κανείς, εκτός από τους εμπνευστές της φάμπρικας με τις κάρτες…

Στον αέρα βρίσκονται και οι εξαγγελίες για διάφορες άλλες κάρτες όπως η Κάρτα του Πολίτη που υποτίθεται πως θα αντικαθιστούσε την ταυτότητα. Εξαγγέλθηκε από τον τέως υπουργό Εσωτερικών Γ. Ραγκούση προ ενάμισι έτους, αλλά έκτοτε αγνοείται. Τελευταία μάθαμε για την Κάρτα Μετανάστη την οποία θα μοιράσει το υπουργείο Εσωτερικών στους μετανάστες, χωρίς να εξηγείται τι ακριβώς θα κάνει, με ποια συστήματα (της αστυνομίας, των δήμων, κλπ) θα συνδέεται και με ποιον τρόπο. Σε πολλούς φορείς που ασχολούνται με μετανάστες (από τους δήμους μέχρι τις περιφέρειες) δεν υπάρχουν ούτε οι στοιχειώδεις τεχνολογικές υποδομές.

Αποκορύφωμα της καρτομανίας στην κυβέρνηση είναι η «κάρτα τζογαδόρου» που προβλέπεται στο πρόσφατο σχέδιο νόμου για τα τυχερά παιχνίδια. Παρά τις προειδοποιήσεις πως η συγκεκριμένη κάρτα θα ενισχύσει τον παράνομο τζόγο, στο υπουργείο επιμένουν. Απαιτούν από κάθε παίκτη που θα μπαίνει σε κατάστημα με «φρουτάκια» ή παίζει μέσω Διαδικτύου ή επισκέπτεται καζίνο να βγάλει κάρτα! «Είναι δυνατόν ο τουρίστας που έρχεται για λίγες ημέρες στην Ελλάδα να δίνει προσωπικά στοιχεία για να μπει σε καζίνο ή για να παίξει στα φρουτάκια» αναρωτιούνται στελέχη της αγοράς. Οι ίδιοι προσπαθούν να καταλάβουν πως θα βγάζει κάρτα ένας παίκτης που αποφασίζει να δοκιμάσει την τύχη του, για πρώτη φορά, μέσω Διαδικτύου στις δύο το πρωί.

Στην αγορά τεχνολογίας στοιχηματίζουν για το ποια θα είναι η επόμενη κυβερνητική εξαγγελία για κάρτα. Και εύχονται να σταματήσει η φάμπρικα προκειμένουν να μην πεταχτούν και άλλα εκατομμύρια στον κάλαθο των αχρήστων.

Πέντε αλήθειες για τις ιδιωτικοποιήσεις – Μια μικρή ιστορική αναδρομή

Εγκαλείται, δικαίως, η κυβέρνηση από τους Ευρωπαίους εταίρους της για τις μεγάλες καθυστερήσεις στο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων. Επί σχεδόν δύο χρόνια δεν κατάφεραν (ή δεν θέλησαν…) να μεταβιβάσουν στον ιδιωτικό τομέα ούτε έναν οργανισμό του δημοσίου. Τώρα, που οι αγορές βουλιάζουν, η κατάσταση γίνεται ακόμα πιο δύσκολη. Ποιος θα βάλει την υπογραφή του σε μια συμφωνία πώλησης με τέτοιες αποτιμήσεις; Ειδικά όταν τα πολιτικά πάθη βρίσκονται στο κόκκινο.
Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει, πάντως, πως ούτε στην υπόλοιπη Γηραιά Ηπειρο ήταν εύκολη υπόθεση οι ιδιωτικοποιήσεις. Χρειάστηκαν χρόνια, αρκετές κυβερνήσεις και σοβαρή προσπάθεια προκειμένου να περιοριστεί ο τεράστιος δημόσιος τομέας που είχε δημιουργηθεί μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σε ορισμένες χώρες, όπως η Ιταλία, η προσπάθεια συνεχίζεται ακόμα και σήμερα, αλλά το μεγάλο κύμα ιδιωτικοποιήσεων πραγματοποιήθηκε στις δεκαετίες του ’80 και του ’90. Τα προγράμματα ιδιωτικοποιήσεων χαρακτηρίστηκαν από πέντε κρίσιμα σημεία.

1. Πουθενά δεν ήταν εύκολες

Πουθενά στην Ευρώπη οι δημόσιες επιχειρήσεις δεν πωλήθηκαν άμεσα και χωρίς αντιδράσεις. Στην Γαλλία, για παράδειγμα, τα Συντάγματα του 1946 και του 1958 παρείχαν τη βάση για τα κρατικά μονοπώλια σε μια σειρά από τομείς. Γι’ αυτό και ο νόμος για τις ιδιωτικοποιήσεις του 1986 ήταν λεπτομερής: ανέφερε ονομαστικές τις προς ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεις, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και λεπτομέρειες όπως π.χ. το ποσοστό που μπορούσαν να αγοράσουν οι εργαζόμενοι καθώς και τα δικαιώματα των μικρομετόχων. Ο τότε πρωθυπουργός Ζ. Σιράκ χρειάστηκε να μονομαχήσει πολλές φορές με τον πρόεδρο Φρ. Μιτεράν ο οποίος μπλόκαρε (και καθυστερούσε) κάθε σχέδιο ιδιωτικοποίησης.  Ο Μιτεράν είχε εξάλλου κρατικοποιήσει πλήθος επιχειρήσεων το 1982.
Αντίστοιχη συνταγματική κάλυψη είχαν τα κρατικά μονοπώλια στην Δυτική Γερμανία. Προβλέπονταν πως η ιδιωτικοποίηση των σιδηροδρόμων ή των ταχυδρομείων  μπορούσε να γίνει μόνο αν εγκριθεί από τα 2/3 των μελών της Βουλής. Το 1984 η τότε κυβέρνηση συνασπισμού αναγκάστηκε να μειώσει τη λίστα των προς ιδιωτικοποίηση επιχειρήσεων από 13 σε πέντε. Αντίστοιχη ήταν και η εικόνα σε Ισπανία και Πορτογαλία.
Ειδικά στην τελευταία μετά την πτώση του Σαλαζάρ το 1974, ψηφίστηκε νόμος (1977) που απαγόρευε τη δραστηριοποίηση του ιδιωτικού τομέα σε τομείς όπως οι τράπεζες, οι ασφάλειες και οι αστικές συγκοινωνίες! Ο νόμος άλλαξε το 1983 από την κυβέρνηση Μ. Σοάρες. Στην Ιταλία των κυβερνήσεων συνεργασίας χρειάστηκαν χρόνια προκειμένου να υλοποιηθεί το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων με συνεχείς εμπλοκές στην πώληση κρατικής περιουσίας. Στην Ισπανία, η ισχυρή προσωπικότητα του σοσιαλιστή πρωθυπουργού Φελίπε Γκονζάλες συνέβαλλε στο να πειστούν τα μέλη του κόμματος να εγκρίνουν την πώληση κρατικών ομίλων.
Ακόμα και η Σιδηρά Κυρία, η πρώην πρωθυπουργός της Βρετανίας Μαργκ. Θάτσερ είχε αναγκαστεί να υπαναχωρήσει το 1986 στο σχέδιο ιδιωτικοποίησης της Rover (την πώληση της Austin Rover στην Ford και της Land Rover στην General Motors). Τα στελέχη των Συντηρητικών άφησαν κατά μέρος την πίστη τους στην αγορά και προέταξαν τον πατριωτισμό τους κατηγορώντας την Θάτσερ πως θέλει να πωλήσει «τα ασημικά της οικογένειας». Οι ίδιοι πανηγύριζαν όταν το 1988 η British Aerospace αγόρασε τον όμιλο Rover. Που να φανταστούν πως θα κατέληγε, μέσω της BMW και άλλων επενδυτών, στα χέρια του ινδικού ομίλου Tata…

2. Δεν έγιναν μόνο από νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις

Μπορεί οι ιδιωτικοποιήσεις να απέκτησαν ιδεολογικό υπόβαθρο και μαζική έκταση στη δεκαετία του ’80, αλλά είχαν ξεκινήσει πολύ πριν την Μάργκαρετ Θάτσερ. Η σοσιαλιστική κυβέρνηση Γκονζάλες προχώρησε το πρώτο κύμα ιδιωτικοποιήσεων στην Ισπανία. Η κυβέρνηση των Εργατικών στη Βρετανία, υπό τον Κάλλαχαν, ξεκίνησε τη σταδιακή ιδιωτικοποίηση της BP από το 1977, όπως και μια σειρά από οικιστικά έργα. Πολύ πριν την άνθηση του νεοφιλελευθερισμού, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Δυτικής Γερμανίας είχε ιδιωτικοποιήσει πλήρως τον κολοσσό Preussag (1959) και είχε πωλήσει ποσοστό μετοχών στην Volkswagen και στη VEBA (στις αρχές της δεκαετίας του ’60).
Στην Ιταλία, οι κρατικές εταιρείες συμμετοχών IRI και ENI είχαν αρχίσει να πωλούν θυγατρικές από τη δεκαετία του 1970: Την περίοδο 1971 – 1980 η IRI απέκτησε 55 εταιρείες, αλλά πώλησε και 18. Στη Γαλλία, επί απόλυτης κυριαρχίας Σοσιαλιστών και Φρ. Μιτεράν πωλήθηκαν (παρανόμως, έλεγαν τότε), ενίοτε σε ξένους ομίλους, 70 θυγατρικές κρατικών οργανισμών. Επί Σοσιαλιστών καθιερώθηκε, επίσης, η είσοδος ιδιωτών στο μετοχικό κεφάλαιο κρατικών ομίλων, μέσω προνομιούχων μετοχών, δανείων, κλπ. Στην Αυστρία, η κυβέρνηση πώλησε το 1972, την πλειοψηφία της Siemens Austria στη γερμανική Siemens.

3. Οι εργαζόμενοι δεν ήταν πάντοτε εμπόδιο στις αποκρατικοποιήσεις

Οι σοβαρές αντιδράσεις των εργαζομένων στην προοπτική ιδιωτικοποίησης των κρατικών εταιρειών ήταν κοινό φαινόμενο σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ωστόσο, καταγράφονται αρκετά παραδείγματα στα οποία το προσωπικό συναίνεσε σε πώληση, είτε γιατί το έπεισαν τα ανώτερα / μεσαία στελέχη των εταιρειών, είτε γιατί οι εργαζόμενοι αγόρασαν την εταιρεία ή απέκτησαν μετοχές. Σε κάποιες χώρες, όπως η Ιταλία και η Πορτογαλία, η κρατικοποίηση εταιρειών είχε αρνητικό αντίκτυπο στο προσωπικό καθώς συνδέθηκε με μαζικές απολύσεις, πάγωμα μισθών, καθυστερήσεις στην καταβολή τους, κλπ. Οπότε η ιδιωτικοποίηση ενίοτε στηρίχθηκε από τους εργαζόμενους ή / και τα στελέχη όπως ο Romano Prodi της ιταλικής IRI (μετέπειτα πρωθυπουργός και πρόεδρος της Κομισιόν).
 Κάποιοι θυμούνται πως το 1983 όταν τα συνδικάτα ξεκίνησαν εκστρατεία για να μην πωληθεί η British Telecom, σημαντική μειοψηφία των μελών αρνήθηκε να συμμετάσχει. Το management της εταιρείας (από ένα σημείο και μετά), όπως και η διοίκηση της British Airways ήταν από τους υποστηρικτές της πώλησης στον ιδιωτικό τομέα. Στην Βρετανία, επίσης, υπήρξαν και πωλήσεις εταρειών στο προσωπικό, όπως συνέβη με την National Freight (που πωλήθηκε στους οδηγούς των φορτηγών και στο λοιπό προσωπικό). Αλλά και στη Γαλλία, ακόμα και διορισμένοι από τους Σοσιαλιστές διοικητές οργανισμών πίεσαν την δεξιά κυβέρνηση που εξελέγη τον Μάιο του 1986 να προχωρήσει τις ιδιωτικοποιήσεις.
Βέβαια, οι ιδιωτικοποιήσεις των δεκαετιών του ’80 και του ’90 έγιναν σε μια περίοδο που τα συνδικάτα αποδυναμώνονταν είτε μέσω νομοθετικών παρεμβάσεων, είτε εξαιτίας της αύξησης της ανεργίας, είτε εξαιτίας των αλλαγών στη δομή της παγκόσμιας οικονομίας.

4. Δεν μετατρέπουν αυτόματα τις πρώην ζημιογόνες ΔΕΚΟ σε υγιείς επιχειρήσεις ούτε οφελούν αυτόματα την οικονομία.

Η πώληση μιας δημόσιας επιχείρησης δε μεταφράζεται σε αυτόματα οφέλη για την οικονομία αν δε συνοδευτεί από αλλαγές στο ρυθμιστικό περιβάλλον που δραστηριοποιείται. Η μετατροπή ενός δημοσίου μονοπωλίου σε ιδιωτικό δεν οφελεί την εθνική οικονομία, αλλά μόνο τους αγοραστές της πρώην κρατικής εταιρείας. Στη θεωρία, η ιδιωτικοποίηση οδηγεί σε «απελευθέρωση» πόρων και δυνάμεων προς όφελος της επιχείρησης και του δημοσίου. Στην πράξη, εξαρτάται από τη ρύθμιση στην αγορά που δραστηριοποιείται η εταιρεία, το πως θα αξιοποιηθούν τα έσοδα από την μεταβίβαση μιας εταιρείας, κλπ.
Στη Γαλλία, η κυβέρνηση χρησιμοποίησε 50 δις. φράγκα (το 71% των εσόδων) από τις ιδιωτικοποιήσεις για τη μείωση του δημόσιου χρέους και τα υπόλοιπα 20,8 δις. για αυξήσεις κεφαλαίου σε κρατικούς οργανισμούς. Η Μ. Θάτσερ κατηγορήθηκε για τη μεταβίβαση των British Telecom, British Gas και British Airport Authority (1984,1986 και 1987, αντίστοιχα) στον ιδιωτικό τομέα, χωρίς να έχει παρέμβει ώστε να περιορίσει τη μονοπωλιακή τους κυριαρχία. Η δυσάρεστη εμπειρία από τις τρεις προηγούμενες ιδιωτικοποιήσεις οδήγησε σε παρεμβάσεις ενίσχυσης του ανταγωνισμού στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (πριν ξεκινήσει η διαδικασία ιδιωτικοποίησης) και αλλού. Σε άλλες περιπτώσεις, τα στελέχη των δημοσίων οργανισμών προχώρησαν στις περικοπές και τις αλλαγές που βελτίωσαν την απόδοση ή / και την κερδοφορία και στην ουσία άνοιξαν το δρόμο για την πώλησή τους στον ιδιωτικό τομέα.
Σε ορισμένες χώρες της Ευρώπης, οι ιδιωτικοποιήσεις ενίσχυσαν συγκεκριμένες επιχειρηματικές οικογένειες, όπως οι Agnelli και οι De Benedetti στην Ιταλία, που είχαν τη δυνατότητα και τα κεφάλαια να αγοράσουν κρατικούς ομίλους. Σήμερα φαντάζει παράταιρω, αλλά στην Βρετανία και στη Γαλλία οι κρατικοποιήσεις έγιναν υπό τη σημαία της αντιμετώπισης ολιγαρχικών οικογενειών που κυριαρχούσαν σε κρίσιμους τομείς της βιομηχανίας.
Η εικόνα των ιδιωτικοποιήσεων εξωραϊζεται επειδή οι δημόσιες επιχειρήσεις σε κάποιες χώρες παρουσίαζαν εξαιρετικά δυσάρεστα οικονομικά αποτελέσματα πριν την πώλησή του. Εκτιμάται πως στα μέσα της δεκαετίας του ’80 ο δημόσιος τομέας της Ισπανίας παρουσίαζε ζημιές περί το 1 δις. δολάρια ετησίως. Το 1984 η ιταλική IRI έχανε 4,5 εκατ. λίρες για κάθε έναν από τους 500.000 υπαλλήλους της. Ακόμα και στη Γαλλία που μετά τις εθνικοποιήσεις του 1982, η απόδοση αρκετών κρατικών εταιρειών βελτιώθηκε, υπήρχαν αρνητικές εξελίξεις όπως οι μεγάλες ζημιές της Renault.

5. Το δημόσιο εξακολουθεί σε κάποιες περιπτώσεις να διατηρεί ποσοστό και σε μη στρατηγικούς τομείς της οικονομίας

Το παράδειγμα της Κάτω Σαξονίας,που εξακολουθεί να διατηρεί ποσοστό στην Volkswagen (12,7% στα τέλη του 2010) δείχνει πως οι τοπικές κυβερνήσεις της Γερμανίας ήθελαν να διατηρήσουν τον έλεγχο σε επιχειρήσεις που ήταν κρίσιμες για την οικονομία. Το ίδιο είχε συμβεί και με την περίπτωση της αεροπορικής εταιρείας Lufthansa με την κυβέρνηση της Βαυαρίας να έχει επιτυχώς μπλοκάρει στη δεκαετία του ’80 το σχέδιο της κυβέρνησης για περιορισμό του ποσοστού του δημοσίου από 80% σε 55%. Τελικά η Lufthansa ιδιωτικοποιήθηκε πλήρως το 1997.

Μαθήματα λαϊκισμού στο Βερολίνο

Πολλοί ήλπιζαν πως η γερμανική κυβέρνηση, με τις πράξεις της, θα φρόντιζε να περιορίσει τις κραυγές των λαϊκιστών σύμφωνα με τις οποίες ο σκληρά εργαζόμενος και ανελέητα φορολογούμενος Βορράς αιμοδοτεί τους ρέμπελους, φοροφυγάδες και σπάταλους του ευρωπαϊκού Νότου. Δυστυχώς αυτή την εβδομάδα, για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης, οι Γερμανοί πολιτικοί ανέβασαν σε νέο επίπεδο την ανθελληνική ρητορεία. Ακόμα και δήθεν σοβαρές φωνές στο Βερολίνο έφτασαν μέχρι του σημείου να υποστηρίζουν πως οι Ελληνες πρέπει να υποθηκεύσουν τα σπίτια τους προκειμένου να αποπληρωθεί το δημόσιο χρέος!

Με την ίδια λαϊκίστικη λογική, όταν οι Γερμανοί υπουργοί μιλούν για την ανυστερόβουλη επιθυμία τους να επενδύσουν στο φτωχό Νότο, θα μπορούσαμε να τους υπενθυμίζουμε την τύχη των Χερέρο και των Νάμα. Πρόκειται για δύο φυλές της Αφρικής, στην περιοχή που σήμερα καλύπτει η Ναμίμπια, που κατάλαβαν πως εννοούσε η αυτοκρατορική Γερμανία τη μεταφορά πολιτισμού. Οσοι Χερέρο επέζησαν από τη σφαγή της 11ης Αυγούστου 1904 στη Χαμακάρι, είτε πέθαναν στην γειτονική έρημο από τη δίψα γιατί οι Γερμανοί φύλαγαν τα πηγάδια, είτε «εκκαθαρίστηκαν» από ομάδες εποίκων που δεν διέκριναν μεταξύ ανδρών, γυναικών και παιδιών. Οι ελάχιστοι που επιβίωσαν, έγιναν λίπασμα στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, που αποτέλεσαν το μοντέλο για τα αντίστοιχα ναζιστικά.

Κάθε φορά που πιέζεται από το εσωτερικό του κόμματός της ή την αντιπολίτευση, όπως συμβαίνει αυτές τις ημέρες, η καγκελάριος Μέρκελ ξεχνά πως η Γερμανία δεν είναι μόνο μέρος της λύσης, είναι και μέρος του προβλήματος. Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας, ο πραγματικός μισθός στην Γερμανία υποχώρησε κατά 4%. Οι εργαζόμενοι δεν μπορούσαν λοιπόν να αγοράζουν την ολοένα και μεγαλύτερη παραγωγή των τοπικών επιχειρήσεων. Ετσι η Γερμανία δάνειζε αφειδώς την Ισπανία, την Ελλάδα, την Πορτογαλία ή την Ιρλανδία προκειμένου να καταναλώνουν τα προϊόντα της. Στην ουσία, και αυτό φαίνεται από την έκθεση των γερμανικών τραπεζών (έστω και αν εσχάτως «ξεφόρτωσαν» τα ελληνικά ομόλογα) στις προβληματικές χώρες, οι Γερμανοί συνέβαλλαν στη διόγκωση της φούσκας του χρέους. Τώρα δηλώνουν έκπληκτοι.

Οσοι αρέσκονται να παρουσιάζουν τη Γερμανία ως το οικονομικό και κοινωνικό παράδειγμα που πρέπει να ακολουθήσουν οι ράθυμοι Ελληνες πρέπει να διαβάσουν ένα άρθρο που φιλοξένησε ο Guardian αυτή την εβδομάδα. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, στη Γερμανία καταγράφεται η μεγαλύτερη αύξηση φτώχειας και διεύρυνση ανισοτήτων μεταξύ των προηγμένων οικονομιών του πλανήτη. Στη Γερμανία δεν υπάρχει κατώτατος μισθός και οι καλές συνθήκες των εργαζομένων στη βιομηχανία (βλέπε BMW και VW), εξαιτίας των ισχυρών συνδικάτων, κρύβουν την δυσάρεστη κατάσταση. Ο Guardian επικαλείται τον Γκέρχαρντ Μπος, τον κορυφαίο ειδικό της Γερμανίας σε θέματα κοινωνικής συνοχής ο οποίος λέει πως πράγματι οι εργάτες των αυτοκινητοβιομηχανιών είναι ευχαριστημένοι, ενώ η Ευρώπη πρέπει να παραδειγματιστεί από το πως οι τράπεζες στηρίζουν τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Κατά τα άλλα, λέει ο Μπος, «το γερμανικό κοινωνικό μοντέλο είναι σαν ένα ελβετικό τύρι στο οποίο οι τρύπες γίνονται ολοένα και μεγαλύτερες».

Οι υγιείς δυνάμεις στην Ελλάδα, δηλαδή αυτοί με τους οποίους θέλουν να συνεταιριστούν οι Γερμανοί επενδυτές, θέλουν μια ευρωπαϊκή λύση που θα ζωντανέψει την ελπίδα. Δε χρειάζονται μαθήματα λαϊκισμού από το Βερολίνο. Υπάρχει πληθώρα ντόπιων ειδικών.

Ο παράδεισος των συμβούλων

Ερωτήματα προκαλεί η κυβερνητική εμμονή στην επιλογή δύο και τριών συμβούλων για κάθε δημόσιο οργανισμό που ιδιωτικοποιείται, ενώ πληθαίνουν οι φωνές όσων υποστηρίζουν ότι στήνεται πάρτι εκατομμυρίων ευρώ. Μέχρι σήμερα η κυβέρνηση δεν έχει προχωρήσει σε καμία ιδιωτικοποίηση, αλλά έχει προσλάβει σαράντα συμβούλους για είκοσι προς πώληση οργανισμούς, ενώ εντός του Αυγούστου θα έχουν επιλεγεί άλλοι δεκαπέντε διεθνείς οίκοι! Αν και οι αμοιβές των συμβούλων ποικίλλουν, τα στελέχη της αγοράς θεωρούν πως δεν κινούνται κάτω από 4.000.000-5.000.000 ευρώ. Δηλαδή η συνολική δαπάνη για το Ελληνικό Δημόσιο μπορεί να φτάσει και τα 200.000.000 ευρώ.

Μάλιστα, όλοι σχεδόν οι σύμβουλοι έχουν επιλεγεί με απευθείας ανάθεση, επειδή η κυβέρνηση δήθεν πιέζεται από την τρόικα. Ετσι δεν είναι γνωστοί κρίσιμοι όροι, όπως για παράδειγμα αν οι διεθνείς οίκοι θα πάρουν το λεγόμενο success fee, στην περίπτωση που ολοκληρωθεί επιτυχώς μια ιδιωτικοποίηση. Σε ποιο ύψος ανέρχεται το συγκεκριμένο μπόνους; Το success fee αποτελεί μόνο ένα τμήμα της αμοιβής ενός συμβούλου, όπως δείχνει η διεθνής εμπειρία. Οι επενδυτικοί οίκοι και οι νομικοί σύμβουλοι χρεώνουν για κάθε ημέρα συνεργασίας, ανεξάρτητα από το αν θα πωληθεί ή όχι ένας οργανισμός ή ακίνητο, χωρίς να είναι γνωστή η επιβάρυνση για το Ελληνικό Δημόσιο.

 Οσοι παρακολουθούν το βαλτωμένο πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων αδυνατούν να κατανοήσουν γιατί το υπουργείο Οικονομικών προσλαμβάνει δύο και τρεις συμβούλους, όταν γνωρίζει πως όσο περισσότεροι είναι οι εμπλεκόμενοι τόσο πιο δύσκολη είναι η συνεργασία και -συνεπώς- μεγαλύτερη η καθυστέρηση. Στο πρόγραμμα υπάρχουν έργα για τα οποία έχουν επιλεγεί τρεις και τέσσερις διαφορετικοί σύμβουλοι, ενώ για κάποια περισσότερο κρίσιμα έχουν προσληφθεί ένας ή δύο.

 Για την αξιοποίηση ακινήτων του Δημοσίου, για παράδειγμα, επελέγησαν επτά ελληνικές τράπεζες! Για την πώληση της ΔΕΠΑ έχουν επιλεγεί τρεις επενδυτικοί σύμβουλοι και δύο νομικά γραφεία! Για την πώληση των τεσσάρων Airbus της πρώην Ολυμπιακής το Δημόσιο προσέλαβε τη Lazard, έναν νομικό σύμβουλο και έναν «σύμβουλο αποτίμησης»! Σε ορισμένες περιπτώσεις προσλαμβάνονται νέοι σύμβουλοι για διαδικασίες ιδιωτικοποιήσεων που είχαν προχωρήσει στο παρελθόν, αλλά δεν ολοκληρώθηκαν. Η κυβέρνηση έφτασε μέχρι του σημείου να αναζητεί σύμβουλο για τα «φρουτάκια» (βιντεολόττο), όταν έχει καταθέσει στη Βουλή το σχετικό νομοσχέδιο… Στις 19 Ιουλίου δημοσιεύτηκε η προκήρυξη για νομικό σύμβουλο σε θέματα αδειών για τα «φρουτάκια» και μάλλον θα επιλεγεί μετά την ψήφιση του σχετικού νομοσχεδίου.

 Οσοι επισημαίνουν τον αδιαφανή τρόπο επιλογής των συμβούλων υπενθυμίζουν και την περίπτωση της βρετανικής CC&C, που είχε επιλεγεί πανηγυρικά από τη διυπουργική επιτροπή αποκρατικοποιήσεων ως συντονιστής του συνολικού προγράμματος (μαζί με την Εθνική Τράπεζα). Στη συνέχεια αποκαλύφθηκε πως η CC&C είχε ιδρυθεί στα τέλη Δεκεμβρίου, με μετοχικό κεφάλαιο 1 λίρα, προκειμένου να διοριστεί από το παράθυρο ευνοούμενος της κυβέρνησης. Δεν διευκρινίστηκε ποτέ αν η εταιρία της μιας λίρας ήταν επιλογή του Μεγάρου Μαξίμου ή του τέως υπουργού Οικονομικών Γ. Παπακωνσταντίνου.

 Η πληθώρα των συμβούλων, αλλά κυρίως το μονοπώλιο των ευρωπαϊκών οίκων, έχει προκαλέσει και την αντίδραση των ΗΠΑ. Μόνο η Citibank (για το Ελληνικό) εμφανίζεται από αμερικανικής πλευράς στον μακρύ κατάλογο των συμβούλων και ήδη έχουν εκφραστεί παράπονα στο υπουργείο Οικονομικών.

Το κείμενο γράφτηκε με αφορμή αυτό το εξαιρετικό ρεπορτάζ της «Ελευθεροτυπίας»

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=297869

Lazard: Διαφάνεια, the Greek Way

Οταν η Αργεντινή προσέλαβε το 2003 τον αμερικανικό επενδυτικό οίκο Lazard ως σύμβουλο για τις διαπραγματεύσεις με τους πιστωτές (είχε χρεοκοπήσει από το Δεκέμβριο του 2001) φρόντισε να ανακοινώσει στους φορολογούμενους την αμοιβή της: Θα ήταν 190.000 δολάρια το μήνα. Η Lazard είχε επικρατήσει σε διαγωνισμό που είχε προκηρύξει η κυβέρνηση της Αργεντινής γιατί ήταν φθηνότερη από τις Morgan Stanley και UBS Warburg.

Στην Ελλάδα, οι φορολογούμενοι έμαθαν με καθυστέρηση και δια των διαρροών πως ο διεθνής οίκος συμβουλεύει την κυβέρνηση σε θέματα αναδιάρθρωσης χρέους και είχε επιλεγεί χωρίς διαγωνισμό και με άγνωστη αμοιβή. Επειτα από αρκετές εβδομάδες φημολογίας, τον Μάιο του 2010 η συμφωνία κυβέρνησης – Lazard επιβεβαιώθηκε από εκπρόσωπο της τελευταίας. Ενα χρόνο μετά, παραμένει στο σκοτάδι η μηνιαία αμοιβή του αμερικανικού οίκου, που ιδρύθηκε το 1848 στη Νέα Ορλεάνη από 3 γαλλοεβραίους μετανάστες, ως κατάστημα ρούχων.

Η Lazard δεν έμεινε στο χώρο της ένδυσης: Ασχολήθηκε σύντομα με το εμπόριο χρυσού, με υποκαταστήματα σε Παρίσι και Λονδίνο και από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα ανήκει στην ελίτ των επενδυτικών οίκων. Ημέρες δόξας γνώρισε την τελευταία 40ετια όταν στα ηνία βρίσκονταν ο Felix Rohatyn. Ο Rohatyn, που διετέλεσε πρέσβης των ΗΠΑ στη Γαλλία κατά τη δεύτερη θητεία Μπ. Κλίντον, προσελήφθη πάλι προ ενάμισι έτους στην Lazard. Θεωρείται ο άνθρωπος που απέτρεψε τη χρεοκοπία της Νέας Υόρκης στη δεκαετία του '70 και ειδικός σε θέματα αναδιάρθρωσης χρέους και χρεοκοπιών.

Η επαναπρόσληψή του, ως συμβούλου, συνδέθηκε με τις απανωτές επιτυχίες της Lazard σε ζητήματα αναδιάρθρωσης χρεών επιχειρήσεων και κρατών. Εκτός από την Αργεντινή, είχε προσληθεί το 2009 από το Εκουαδόρ. Και άλλες χώρες εντάχθηκαν στο πελατολόγιο της επενδυτικής τράπεζας από το 2007 που ξέσπασε η διεθνής κρίση. Στην Ελλάδα, η Lazard είχε προσληφθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση ως σύμβουλος για την πώληση της Ολυμπιακής στην MIG.

Το ξέρουμε πως η Lazard είναι η καλύτερη. Θέλουμε, όμως, να μάθουμε και πόσο μας κοστίζει. Και γιατί δεν έγινε διαγωνισμός, όπως στην Αργεντινή.